N260 — Không để người ngoại bang bắt tôi tớ Hebrew đã bán cho mình làm việc khắc nghiệt
English: Not to allow a gentile [who purchased a Hebrew servant] to make him work rigorously.
Hebrew (Maimonides): שלא להניח הגוי לעבד בעבד עברי הנמכר לו בפרך
Nguồn Torah: Lêvi 25:53 — “Người ấy sẽ ở với chủ như người làm thuê theo năm; người chủ không được cai trị người ấy cách khắc nghiệt trước mắt ngươi.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: Văn cảnh Lêvi 25:47–54 là trường hợp một người Israel sa sút và bán mình cho một người ngoại kiều giàu có. Câu 53 dùng lại chữ בְּפָרֶךְ (be-farekh) của N259, và thêm לְעֵינֶיךָ (le-einekha (“trước mắt ngươi”). Theo Rashi và Sifra, cụm từ này có nghĩa “khi ngươi nhìn thấy”. Maimonides ghi trong danh mục người mua là הַגּוֹי (ha-goy), người ngoại bang; xem nokhri.
Bối cảnh và ý nghĩa: Mishneh Torah quy định: nếu người ngoại bang bắt người Israel đã bán cho mình làm việc khắc nghiệt, người Israel có nghĩa vụ ngăn lại, và nếu để yên thì vi phạm điều cấm này. Nhưng “trước mắt ngươi” cũng đặt giới hạn: không cần vào nhà người ngoại bang để kiểm tra, mà chỉ phải can thiệp khi thấy. Như vậy điều cấm không nhắm vào người ngoại bang, mà nhắm vào trách nhiệm của cộng đồng không được đứng nhìn một thành viên bị hành hạ. Luật đi kèm nghĩa vụ chuộc người ấy (Lêvi 25:48–49). Chế độ người phục vụ Hebrew (eved Ivri) không còn áp dụng ngày nay.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Không nên đọc câu này như sự nghi ngờ người ngoại bang: người Israel làm chủ cũng bị cấm y như vậy ở N259. Điều mới ở đây là trách nhiệm của người đứng ngoài.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Lêvi 25:53; Lêvi 25:47–54; Maimonides, danh mục mitzvah N260; Sefer HaMitzvot, điều cấm 260.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Slaves 1.6; Rashi về Lêvi 25:53, theo Sifra.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Baruch A. Levine, The JPS Torah Commentary: Leviticus, chú giải chương tương ứng; Jacob Milgrom, Leviticus 17–22 và Leviticus 23–27, Anchor Yale Bible. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.