N290 — Không kết án dựa trên suy đoán khi không có hai nhân chứng thấy tận mắt
English: Not to render a decision on the basis of a presumption, unless two witnesses observe the actual matter.
Hebrew (Maimonides): שלא לחתוך הדין באומד הדעת, עד שיראו שני עדים גופו של דבר
Nguồn Torah: Xuất Hành 23:7 — “Hãy tránh xa lời dối trá; đừng giết người vô tội và người công chính, vì Ta sẽ không tha bổng kẻ có tội.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: וְנָקִי וְצַדִּיק אַל תַּהֲרֹג (ve-naki ve-tzaddik al taharog). Truyền thống kinh sư (rabbi) đọc hai chữ “vô tội” và “công chính” thành hai quy tắc tố tụng. Rashi ghi: người đã bị kết án mà có ai tìm ra lý lẽ có lợi thì được đưa trở lại tòa, vì người ấy vẫn “vô tội” về án tử; người đã được tha thì không bị đưa lại, vì đã “công chính”. Maimonides dùng câu này cho điều cấm kết án bằng אֹמֶד הַדַּעַת (omed ha-da’at), suy đoán từ hoàn cảnh.
Bối cảnh và ý nghĩa: Mishneh Torah đưa ra ví dụ nổi tiếng: dù nhân chứng thấy một người đuổi theo người khác vào một ngôi nhà đổ nát, chạy theo vào, thấy nạn nhân đang giãy chết và thanh gươm nhỏ máu trong tay kẻ đuổi, thì vì họ không thấy lúc đâm, tòa không xử tử. Talmud Sanhedrin 37b kể Shimon ben Shetach từng chứng kiến chính cảnh ấy, và nói với kẻ giết người rằng ông không thể xử người ấy, vì Torah đòi hai nhân chứng; công lý còn lại thuộc về Thiên Chúa. Câu Torah nói “Ta sẽ không tha bổng kẻ có tội”: tòa loài người để lại cho Trời những gì mình không chứng minh được. Luật về án tử không còn áp dụng thực tế ngày nay.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Không nên hiểu đây là sự ngây thơ về chứng cứ. Đây là một lựa chọn có ý thức: thà để kẻ có tội thoát án tử còn hơn xử tử người có thể vô tội.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Xuất Hành 23:7; Maimonides, danh mục mitzvah N290; Sefer HaMitzvot, điều cấm 290.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, The Sanhedrin 20.1; Talmud Babylon, Sanhedrin 37b; Rashi về Xuất Hành 23:7.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Nahum M. Sarna, The JPS Torah Commentary: Exodus, chú giải chương tương ứng; The Jewish Study Bible, ấn bản 2. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.