Khi tôi thực hiện công việc kiểm lại bản dịch từ AI cho SRE (System Reference Document 5.2.1 - Tài liệu hệ thống cho DnD) thì phát hiện rằng một số bản dịch tên riêng rất buồn cười khi sử dụng vốn từ “thuần Việt”, ví dụ:
- Brass Dragon -> rồng đồng thau
- Bronze Dragon -> rồng đồng thiếc; rồng đồng điếu
- Copper Dragon -> rồng đồng đỏ; rồng đồng nguyên chất
- Gold Dragon -> rồng vàng
- Silver Dragon -> rồng bạc
- Black Dragon -> rồng đen
- Blue Dragon -> rồng xanh lam
- Green Dragon -> rồng xanh lá
- Red Dragon -> rồng đỏ
- White Dragon -> rồng trắng
Tôi mới chợt nhận ra một vấn đề ở bản thân, rằng trong quá trình làm việc và tiếp xúc với các tài liệu sử dụng tiếng Anh, đa phần khi đọc tôi sẽ mặc định dịch tài liệu qua tiếng Việt sử dụng vốn từ thuần Việt một cách đơn giản để nắm đại ý, tôi tránh tối đa dùng từ Hán-Việt để ghi nhớ một định nghĩa mới trong tiếng Anh thay vào đó là chính từ tiếng Anh ấy.
Lý do cho sự lười biếng ấy là vì với tôi tiếng Việt hiện đại đang được ký âm bằng bảng chữ Quốc ngữ với hệ chữ La-tinh tiếng Việt, trong khi từ Hán-Việt về nguồn gốc là các từ được mượn từ tiếng Hán và trước đây được biểu diễn bằng chữ Hán trong các văn bản cổ của người Việt
Ngày nay, trong chương trình học hiện đại, lớp ý nghĩa sâu xa ấy đã được lượt giản đi, dẫn đến việc tôi thấy mất kết nối với nguồn gốc trong chính ngôn ngữ mẹ đẻ.
Tôi nghĩ mình cần phải làm gì đó trong việc tăng nhận thức về từ Hán-Việt, trước hết là cho bản thân tôi, và cho ai đó sẽ đọc được những bài viết này!
Dưới dây là một số tìm hiểu của tôi về Hiện trạng từ từ Hán-Việt ở Việt Nam hiện đại nói riêng và Về lịch sử ảnh hưởng qua lại của chữ Hán với các nước Đông Á nói chung.
Ngoài ra thì cũng có các luồng ý kiến về việc giảng dạy chữ Hán ở trường học qua các thời kỳ:
- PGS. TS Đoàn Lê Giang - 2016 - “Cần dạy chữ Hán để giữ sự trong sáng của tiếng Việt”
- Nguyễn Sơn Phong - 2016 - Dạy chữ Hán để giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt: Tiến thoái lưỡng nan
- PGS. TS Đoàn Lê Giang - 2016 - PGS Đoàn Lê Giang tạm kết tranh luận dạy chữ Hán trong trường phổ thông
- GS Nguyễn Đình Chú - 2020 - Cần khẩn trương khôi phục việc dạy chữ Hán trong nhà trường phổ thông Việt Nam
(còn tiếp …)