N100 — Không dâng tiền công mại dâm hay vật đổi lấy chó
English: Not to offer as a sacrifice an animal received by a prostitute as her fee, or an animal received in exchange for a dog.
Hebrew (Maimonides): שלא להקריב אתנן ומחיר
Nguồn Torah: Phục Truyền Luật Lệ 23:19 — “Đừng đem tiền công của người mại dâm hay giá của một con chó vào nhà YHWH Thiên Chúa ngươi để làm lễ khấn, vì cả hai đều là điều ghê tởm đối với YHWH Thiên Chúa ngươi.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: Hai thuật ngữ là אֶתְנַן (etnan (“tiền công”) và מְחִיר (mechir (“giá”). Mishneh Torah định nghĩa etnan rất cụ thể: vật mà người ta nói với người mại dâm “cái này là tiền công của cô”. Maimonides áp nó cho nhiều tình huống, kể cả vật trao cho một người phụ nữ mà quan hệ bị cấm. Ông nói rõ: nếu chính người phụ nữ trả cho người đàn ông, thì vật ấy không phải etnan. Mechir kelev là con vật đổi lấy một con chó: “cầm lấy con chiên này để đổi con chó này”.
Bối cảnh và ý nghĩa: Điều luật được giới hạn bằng một nguyên tắc then chốt: chỉ chính vật ấy bị cấm, và chỉ khi nó là thứ có thể dâng. Nếu người mại dâm nhận tiền rồi mua con vật, con vật hợp lệ; nếu nhận lúa mì rồi xay thành bột, nhận ô liu rồi ép thành dầu, thì cũng hợp lệ, “vì chúng đã biến đổi”. Maimonides còn ghi một cách đọc chữ nghĩa bắt nguồn từ Mishnah Temurah 6:3: “tiền công của con chó” và “giá của người mại dâm” thì được phép, vì chữ “cả hai” trong câu Torah nghĩa là đúng hai tổ hợp được nêu, “không phải bốn”; Mishnah còn thêm rằng con non của các con vật bị cấm thì được phép. Về mặt lịch sử, giới nghiên cứu có một tranh luận: có thể “chó” ở đây là thuật ngữ chỉ một loại người phục vụ trong đền thờ ngoại giáo, như một văn khắc Phoenicia từ Kition có nhắc đến; truyền thống kinh sư (rabbi) đọc theo nghĩa đen. Vì Đền Thờ không còn, điều răn này không có phạm vi thực hành hiện nay; danh mục 613 vẫn giữ nó vì Maimonides đếm các điều răn của Torah, không chỉ những điều còn thi hành được.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Câu Phục Truyền 23:19 đứng ngay sau câu 23:18 cấm người Israel làm người phụ nữ bán dâm nghi lễ (kedeishah). Không nên đọc N100 như một phán xét về người mại dâm hay về loài chó: điều luật nói về nguồn gốc của vật được dâng lên nơi thánh. Chính Maimonides nhấn mạnh tính hình thức của nó qua nguyên tắc vật đã biến đổi thì được phép.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Phục Truyền Luật Lệ 23:18–19; Maimonides, danh mục mitzvah N100; Sefer HaMitzvot, điều cấm 100.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Things Forbidden on the Altar 4:8–18; Mishnah Temurah 6.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Jeffrey H. Tigay, The JPS Torah Commentary: Deuteronomy, chú giải Phục Truyền 23:18–19 và thảo luận về từ kelev; The Jewish Study Bible, ấn bản 2. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.