N101 — Không giết con vật mẹ và con của nó trong cùng một ngày
English: Not to slaughter an animal and its offspring on the same day.
Hebrew (Maimonides): שלא לשחוט אותו ואת בנו
Nguồn Torah: Lêvi 22:28 — “Bò hay chiên, các ngươi đừng giết nó và con của nó trong cùng một ngày.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: Cụm אֹתוֹ וְאֶת בְּנוֹ (oto ve’et beno (“nó và con của nó”) đã trở thành tên gọi của cả điều luật. Động từ תִשְׁחֲטוּ (tishchatu) là động từ kỹ thuật cho giết mổ nghi lễ (shechitah), cách giết thịt theo luật. Khác với hầu hết các điều luật trong lô này, N101 áp dụng mọi nơi, mọi thời: Mishneh Torah nói điều cấm “áp dụng ở mọi thời và mọi nơi, cho thịt thường và cho lễ vật”. Người vi phạm chịu hình phạt roi (malkot), nhưng thịt vẫn được ăn. Chỉ con vật bị giết sau mới làm phát sinh vi phạm; và điều cấm chỉ áp dụng cho việc sát tế, không phải cho con vật chết theo cách khác.
Bối cảnh và ý nghĩa: Maimonides đưa ra hai lớp giải thích. Trong bộ luật, ông xác định phạm vi rất kỹ thuật: điều cấm áp dụng cho bò, cừu và dê, kể cả con lai; áp dụng chắc chắn cho mẹ và con, còn với cha và con thì vì còn nghi vấn, người vi phạm không bị phạt. Trong Sách Hướng dẫn cho người bối rối III:48, ông đưa ra lý do đạo đức nổi tiếng: điều cấm là hàng rào để con không bị giết trước mắt mẹ, vì đó là nỗi đau rất lớn cho con vật, và “về điều này không có khác biệt giữa nỗi đau của con người và nỗi đau của các sinh vật khác”, bởi tình thương của mẹ đối với con có ở hầu hết các loài như ở con người. Cần biết rằng không phải mọi truyền thống đều chấp nhận lối giải thích bằng lòng thương: Mishnah Berakhot 5:3 cho rằng người cầu nguyện “lòng thương của Ngài vươn tới tổ chim” thì phải bị ngăn lại, vì nó biến điều răn thành lòng thương trong khi đó là mệnh lệnh.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Không nên nhầm N101 với luật chim mẹ, một điều răn khác cùng tinh thần. Cũng đừng hiểu “cùng một ngày” theo ngày dương lịch: theo luật Do Thái, ngày bắt đầu từ tối hôm trước. Đây là một trong số ít điều cấm trong lô này vẫn được tuân thủ trong ngành giết mổ kosher ngày nay.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Lêvi 22:26–28; Maimonides, danh mục mitzvah N101; Sefer HaMitzvot, điều cấm 101.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Ritual Slaughter 12:1–3 và 12:8–11; Mishnah Berakhot 5:3; Maimonides, Guide for the Perplexed III:48.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Jacob Milgrom, Leviticus 1–16 và Leviticus 17–22, Anchor Yale Bible; Baruch A. Levine, The JPS Torah Commentary: Leviticus. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.