N131 — Không ăn thịt lễ vật đã quá thời hạn
English: Not to eat sacrificial meat that has remained past the limits allotted for its consumption.
Hebrew (Maimonides): שלא לאכול נותר
Nguồn Torah: Lêvi 19:6–8 — “… phần còn thừa đến ngày thứ ba phải đốt trong lửa. Nếu ai ăn nó vào ngày thứ ba … kẻ ăn sẽ mang lấy tội, vì đã làm ô uế vật thánh của YHWH, và người ấy sẽ bị khai trừ khỏi dân mình.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: Phần lễ vật để quá hạn (notar) (“phần còn thừa”) là thuật ngữ kỹ thuật cho thịt lễ vật đã quá thời hạn ăn. Nó là mặt kia của các điều cấm “để thừa” đã thấy ở N117–N120: các điều ấy cấm để thịt thừa; N131 cấm ăn phần đã thừa. Hình phạt rất nặng: Mishneh Torah nói ai cố ý ăn một lượng bằng quả ô liu notar thì chịu hình phạt khai trừ thiêng liêng (karet), vô ý thì dâng lễ đền tội. Thời điểm cụ thể tùy loại lễ vật: với lễ cực thánh, notar bắt đầu từ rạng đông; với lễ thánh bậc thấp, từ hoàng hôn ngày thứ hai.
Bối cảnh và ý nghĩa: Maimonides đặt ra câu hỏi kỹ thuật mà hệ thống của ông cần: lời cảnh báo cho notar nằm ở đâu, vì Lêvi 19 chỉ nêu hình phạt? Mishneh Torah trả lời: trong đoạn về lễ tấn phong tư tế, Xuất Hành 29:33–34 nói phần thừa phải đốt, “không được ăn vì nó là thánh” — và câu ấy là lời cảnh báo cho mọi thứ “bị vô hiệu trong sự thánh”. Cụm cuối Lêvi 19:8, כִּי אֶת קֹדֶשׁ ה׳ חִלֵּל (ki et kodesh Hashem chilel (“vì đã làm ô uế vật thánh của YHWH”), cho thấy ý nghĩa: vật thánh có một thời gian được định; ăn nó ngoài thời gian ấy là biến nó thành vật phàm. Mishneh Torah còn ghi rằng notar, piggul và đồ thánh ô uế có thể cộng dồn lại thành một lượng bằng quả ô liu. Vì Đền Thờ không còn, điều răn này không có phạm vi thực hành hiện nay; danh mục 613 vẫn giữ nó vì Maimonides đếm các điều răn của Torah, không chỉ những điều còn thi hành được.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Không nên nhầm notar với thức ăn hư hỏng: thịt có thể vẫn hoàn toàn tươi. Đây là quy định về thời gian thánh. Cũng cần phân biệt nó với lễ vật vô hiệu vì ý định sai (piggul) ở N132, nơi lễ vật bị vô hiệu vì ý định chứ không vì thời gian.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Lêvi 19:5–8; Xuất Hành 29:33–34; Maimonides, danh mục mitzvah N131; Sefer HaMitzvot, điều cấm 131.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Sacrifices Rendered Unfit 18:10–11.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Jacob Milgrom, Leviticus 1–16 và Leviticus 17–22, Anchor Yale Bible; Baruch A. Levine, The JPS Torah Commentary: Leviticus. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.