N245 — Không cướp đoạt
English: Not to rob.
Hebrew (Maimonides): שלא לגזול
Nguồn Torah: Lêvi 19:13 — “Đừng chèn ép người lân cận, đừng cướp đoạt; tiền công của người làm thuê đừng để qua đêm ở nhà ngươi cho đến sáng.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: לֹא תִגְזֹל (lo tigzol) là cấm גְּזֵלָה (gezelah), lấy tài sản công khai bằng sức mạnh hoặc bằng quyền thế. Tiếng Việt “cướp” đủ sát, miễn là không hiểu hẹp thành cướp có vũ khí: Maimonides kể: giật đồ trong tay người khác, vào nhà người ta lấy đồ khi chủ không đồng ý, dùng gia súc của người khác, hay xuống ruộng người ta ăn hoa lợi. Khác với trộm (N244), kẻ cướp không giấu hành vi của mình.
Bối cảnh và ý nghĩa: Theo Mishneh Torah, cướp đoạt bất cứ thứ gì, dù giá trị thấp đến đâu, đều bị cấm theo luật Torah, và cấm cướp hay chèn ép cả người ngoại bang. Không có hình phạt roi (malkot), vì Torah đã đổi điều cấm này thành một mệnh lệnh tích cực: “người ấy phải trả lại vật đã cướp” (Lêvi 5:23; xem hoàn trả tài sản chiếm đoạt). Nếu đã đốt hay làm mất vật ấy thì phải trả giá trị của nó. Như vậy luật nhấn mạnh việc sửa sai cho người bị hại hơn là trừng phạt thân thể. Điều này vẫn áp dụng ngày nay.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Hai lỗi thường gặp: coi “cướp” chỉ là hành vi bạo lực trên đường, và coi việc bồi thường là tùy lòng. Torah đặt việc trả lại thành một nghĩa vụ riêng.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Lêvi 19:13; Lêvi 5:23; Maimonides, danh mục mitzvah N245; Sefer HaMitzvot, điều cấm 245.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Robbery and Lost Property 1.1; Mishneh Torah, Robbery and Lost Property 1.2; Mishneh Torah, Robbery and Lost Property 1.3.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Baruch A. Levine, The JPS Torah Commentary: Leviticus, chú giải chương tương ứng; Jacob Milgrom, Leviticus 17–22 và Leviticus 23–27, Anchor Yale Bible. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.