N251 — Không làm tổn thương người khác bằng lời nói
English: Not to hurt someone with words.
Hebrew (Maimonides): שלא יונה בדברים
Nguồn Torah: Lêvi 25:17 — “Các ngươi đừng làm thiệt hại nhau, nhưng hãy kính sợ Thiên Chúa của ngươi, vì Ta là YHWH Thiên Chúa các ngươi.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: Câu này lặp lại gần như nguyên văn lời cấm ở câu 14 (N250). Vì câu 14 đã nói về tiền bạc, truyền thống kinh sư (rabbi) đọc câu 17 là אוֹנָאַת דְּבָרִים (ona’at devarim), sự tổn thương bằng lời. Rashi giải thích: đừng trêu chọc người khác, đừng cho người ta lời khuyên có lợi cho mình mà hại cho họ; và vì không ai biết được ý đồ trong lòng người nói, câu Torah thêm “hãy kính sợ Thiên Chúa của ngươi”.
Bối cảnh và ý nghĩa: Mishnah Bava Metzia 4:10 đưa ra ví dụ: đừng hỏi giá một món hàng khi không định mua; đừng nói với người đã ăn năn “hãy nhớ những việc trước kia của anh”; đừng nói với con của người cải đạo “hãy nhớ việc làm của cha ông anh”. Mishneh Torah thêm: đừng nói với người đang chịu bệnh tật hay mất con như các bạn của Gióp, rằng đó là hậu quả của tội lỗi. Talmud coi tổn thương bằng lời còn nặng hơn gian lận tiền bạc, vì “tiền còn trả lại được”, và nói làm người khác bẽ mặt trước đám đông “như làm đổ máu”. Điều này vẫn áp dụng ngày nay.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Điều cấm không cấm phê bình hay khiển trách chính đáng; Torah có hẳn một mệnh lệnh khiển trách (tochachah), nhưng đòi hỏi làm riêng và nhẹ nhàng. Xem ona’ah.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Lêvi 25:17; Maimonides, danh mục mitzvah N251; Sefer HaMitzvot, điều cấm 251.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Sales 14.12; Mishneh Torah, Sales 14.13; Mishnah Bava Metzia 4:10; Talmud Babylon, Bava Metzia 58b.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Baruch A. Levine, The JPS Torah Commentary: Leviticus, chú giải chương tương ứng; Jacob Milgrom, Leviticus 17–22 và Leviticus 23–27, Anchor Yale Bible. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.