N252 — Không làm tổn thương người cải đạo bằng lời nói
English: Not to hurt a convert with words.
Hebrew (Maimonides): שלא להונות את הגר בדברים
Nguồn Torah: Xuất Hành 22:20 — “Đừng làm thiệt hại người ngoại kiều, cũng đừng áp bức người ấy, vì các ngươi đã từng là ngoại kiều ở đất Ai Cập.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: גֵּר (ger) trong Xuất Hành là người ngoại kiều sống giữa Israel; luật kinh sư (rabbi) đọc chữ này là người đã cải đạo sang Do Thái giáo (ger). Câu có hai động từ: לֹא תוֹנֶה (lo toneh (“đừng làm thiệt hại”) và לֹא תִלְחָצֶנּוּ (lo tilchatzennu (“đừng áp bức”). Rashi đọc động từ đầu là tổn thương bằng lời; Maimonides tách thành hai điều cấm, lời nói ở đây và tiền bạc ở N253.
Bối cảnh và ý nghĩa: Người cải đạo đã được bảo vệ bởi lệnh chung N251, nên theo Talmud và Mishneh Torah, ai làm tổn thương họ vi phạm ba điều cấm cùng lúc. Lý do mà Torah đưa ra là ký ức về kiếp ngoại kiều ở Ai Cập: người đã từng sống như người lạ phải biết cảm giác của người lạ. Talmud ghi lời Rabbi Eliezer rằng Torah cảnh cáo về người ngoại kiều ở ba mươi sáu, có bản nói bốn mươi sáu, chỗ. Ví dụ cụ thể trong Mishnah là đừng nhắc gốc gác của người cải đạo hay “việc làm của cha ông” họ. Điều này vẫn áp dụng ngày nay, và đi kèm lệnh tích cực yêu thương người cải đạo (ahavat ha-ger).
Đối chiếu lỗi thường gặp: Cần phân biệt nghĩa của ger trong bản văn Xuất Hành, người ngoại kiều cư trú, với nghĩa pháp lý của rabbi, người cải đạo. Cả hai cách đọc đều bảo vệ người đứng ngoài cộng đồng gốc.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Xuất Hành 22:20; Lêvi 19:33; Maimonides, danh mục mitzvah N252; Sefer HaMitzvot, điều cấm 252.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Sales 14.15; Mishnah Bava Metzia 4:10; Talmud Babylon, Bava Metzia 59b; Rashi về Xuất Hành 22:20.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Nahum M. Sarna, The JPS Torah Commentary: Exodus, chú giải chương tương ứng; The Jewish Study Bible, ấn bản 2. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.