N276 — Thẩm phán không vì sợ kẻ hung ác mà né tránh phán quyết
English: For a judge not to fear rendering [a just] judgment because of a wicked man.
Hebrew (Maimonides): שלא יירא הדיין בדין מאדם רע
Nguồn Torah: Phục Truyền Luật Lệ 1:17 — “Đừng thiên vị khi xét xử; hãy nghe người nhỏ cũng như người lớn. Đừng sợ bất cứ ai, vì sự xét xử thuộc về Thiên Chúa.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: לֹא תָגוּרוּ מִפְּנֵי אִישׁ (lo tagur mi-penei ish), “đừng sợ trước mặt bất cứ ai”. Rashi ghi thêm một cách đọc: động từ גור (g-w-r) cũng có nghĩa “thu gom”, nên câu còn có nghĩa “đừng giữ lời mình lại vì một người nào”. Lý do trong câu Torah, כִּי הַמִּשְׁפָּט לֵאלֹהִים הוּא (ki ha-mishpat l-Elohim hu), đặt thẩm phán như người thay mặt Thiên Chúa, nên không có con người nào đáng sợ hơn.
Bối cảnh và ý nghĩa: Mishneh Torah đặt một ranh giới thực tế: khi hai bên đến tòa, một bên hiền và một bên hung hãn, thì trước khi nghe, hoặc khi đã nghe mà chưa biết phán quyết nghiêng về đâu, thẩm phán được phép từ chối vụ việc. Nhưng khi đã biết phán quyết nghiêng về đâu, thẩm phán không được rút lui vì sợ “người này là kẻ ác, có thể giết con tôi, đốt đống lúa của tôi”. Còn thẩm phán được cộng đồng bổ nhiệm thì buộc phải nhận vụ việc. Maimonides mở rộng: một học trò ngồi trước thầy, thấy lý lẽ có lợi cho người nghèo mà im lặng, cũng vi phạm. Điều này vẫn áp dụng ngày nay.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Điều cấm không buộc mọi người phải nhận xét xử mọi vụ việc nguy hiểm; nó cấm né tránh sau khi đã biết lẽ phải, và buộc người có chức trách không được bỏ vụ việc.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Phục Truyền Luật Lệ 1:17; Maimonides, danh mục mitzvah N276; Sefer HaMitzvot, điều cấm 276.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, The Sanhedrin 22.1; Mishneh Torah, The Sanhedrin 22.2; Rashi về Phục Truyền 1:17.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Jeffrey H. Tigay, The JPS Torah Commentary: Deuteronomy, chú giải chương tương ứng; Moshe Weinfeld, Social Justice in Ancient Israel and in the Ancient Near East (1995). Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.