N287 — Thân nhân không được làm nhân chứng
English: For a relative not to act as a witness.
Hebrew (Maimonides): שלא יעיד קרוב
Nguồn Torah: Phục Truyền Luật Lệ 24:16 — “Cha không bị xử tử vì con, con không bị xử tử vì cha; ai nấy chỉ bị xử tử vì tội của chính mình.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: Nghĩa đơn giản của câu là trách nhiệm hình sự cá nhân: không ai chịu tội thay người thân. Talmud Sanhedrin 27b hỏi: nếu vậy thì vế “ai nấy chỉ bị xử tử vì tội của mình” đã đủ; vế đầu dạy thêm gì? Đáp: לֹא יוּמְתוּ אָבוֹת עַל פִּי בָנִים (lo yumtu avot al pi vanim), “cha không bị xử tử theo lời khai của con”. Maimonides ghi trong danh mục: “và luật ấy cũng áp dụng cho các thân nhân khác”.
Bối cảnh và ý nghĩa: Mishneh Torah quy định: theo luật Torah, chỉ thân nhân bên nội bị loại: cha với con và cháu, anh em cùng cha và con của họ, chú bác với cháu; các thân nhân bên ngoại hay qua hôn nhân bị loại theo luật của các hiền sĩ. Điểm đáng chú ý nhất: Maimonides nói việc loại thân nhân “không phải vì họ được coi là yêu thương nhau”, vì thân nhân cũng không được làm chứng chống lại nhau, mà là גְּזֵרַת הַכָּתוּב (gezerat ha-katuv), một quy định của Kinh Thánh. Vì thế bạn thân hay kẻ thù vẫn được làm chứng, dù họ không được làm thẩm phán. Điều này vẫn áp dụng ngày nay trong tòa Do Thái.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Cách giải thích “thân nhân sẽ thiên vị” là trực giác hiện đại, nhưng Maimonides bác nó rõ ràng. Cũng không nên bỏ qua nghĩa đơn giản của câu Phục Truyền về trách nhiệm cá nhân; Talmud giữ cả hai nghĩa.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Phục Truyền Luật Lệ 24:16; Maimonides, danh mục mitzvah N287; Sefer HaMitzvot, điều cấm 287.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Testimony 13.1; Mishneh Torah, Testimony 13.15; Talmud Babylon, Sanhedrin 27b.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Jeffrey H. Tigay, The JPS Torah Commentary: Deuteronomy, chú giải chương tương ứng; Moshe Weinfeld, Social Justice in Ancient Israel and in the Ancient Near East (1995). Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.