N288 — Không phán quyết chỉ dựa trên lời của một nhân chứng
English: Not to render a decision based on the testimony of a single witness.
Hebrew (Maimonides): שלא לכרות הדין על פי עד אחד
Nguồn Torah: Phục Truyền Luật Lệ 19:15 — “Một nhân chứng không đủ để kết tội ai về bất cứ tội lỗi hay sai phạm nào…; phải theo lời hai hay ba nhân chứng thì sự việc mới được xác lập.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: לֹא יָקוּם עֵד אֶחָד בְּאִישׁ (lo yakum ed echad be-ish), “một nhân chứng không đứng lên chống lại một người”. Động từ קוּם (kum (“đứng, được xác lập”) lặp lại ở cuối câu: יָקוּם דָּבָר (yakum davar), “sự việc được xác lập”. Cụm לְכָל עָוֹן וּלְכָל חַטָּאת (le-khol avon u-le-khol chatat (“về mọi tội và mọi lỗi”) được hiểu là bao trùm cả vụ án dân sự lẫn hình sự.
Bối cảnh và ý nghĩa: Mishneh Torah quy định: không phán quyết vụ nào, dân sự hay hình sự, dựa trên một nhân chứng. Nhưng truyền khẩu dạy rằng một nhân chứng vẫn có một tác dụng: nó buộc bị đơn phải tuyên thệ nếu muốn chối. Như vậy luật tránh hai cực: không kết tội chỉ bằng lời một người, nhưng cũng không coi lời ấy là vô nghĩa. Quy định hai nhân chứng có mặt ở nhiều chỗ trong Torah (Dân Số 35:30; Phục Truyền 17:6), và trở thành nền của mọi luật tố tụng kinh sư (rabbi). Điều này vẫn áp dụng ngày nay trong tòa Do Thái.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Không nên hiểu rằng tòa chỉ quyết định khi có hai nhân chứng cho mọi việc: trong vụ dân sự, tòa còn dựa vào văn tự, sự thừa nhận của bị đơn và lời thề.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Phục Truyền Luật Lệ 19:15; Phục Truyền Luật Lệ 17:6; Maimonides, danh mục mitzvah N288; Sefer HaMitzvot, điều cấm 288.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Testimony 5.1.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Jeffrey H. Tigay, The JPS Torah Commentary: Deuteronomy, chú giải chương tương ứng; Moshe Weinfeld, Social Justice in Ancient Israel and in the Ancient Near East (1995). Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.