N292 — Không hành quyết người trước khi xét xử
English: Not to execute a person liable for execution before he stands trial.
Hebrew (Maimonides): שלא להרוג מחוייב הריגה קודם שיעמוד בדין
Nguồn Torah: Dân Số 35:12 — “…để kẻ sát nhân không bị giết trước khi đứng trước hội chúng để xét xử.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: וְלֹא יָמוּת הָרֹצֵחַ עַד עָמְדוֹ לִפְנֵי הָעֵדָה לַמִּשְׁפָּט (ve-lo yamut ha-rotze’ach ad omdo lifnei ha-edah la-mishpat). Văn cảnh là các thành trú ẩn, nơi người giết người chạy đến để tránh גֹּאֵל הַדָּם (go’el ha-dam, người thân báo thù máu). הָעֵדָה (ha-edah (“hội chúng”) được truyền thống hiểu là tòa án.
Bối cảnh và ý nghĩa: Mishneh Torah quy định: kẻ giết người cố ý không bị nhân chứng hay người chứng kiến giết, cho đến khi tòa xét xử và kết án; và điều này áp dụng cho mọi người phải chịu án tử của tòa. Maimonides phân biệt ngay: luật này chỉ áp dụng sau khi tội đã xảy ra. Còn khi một người đang truy đuổi người khác để giết, thì mọi người có bổn phận cứu nạn nhân, kể cả bằng cách giết kẻ truy đuổi (N293). Như vậy luật tách hai việc: ngăn chặn một tội đang diễn ra, và trừng phạt một tội đã xong. Chỉ tòa được làm việc thứ hai. Nguyên tắc không tự xử vẫn áp dụng ngày nay.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Điều cấm không phải là giới hạn quyền tự vệ, mà là lệnh cấm trả thù và tự xử sau khi sự việc đã qua.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Dân Số 35:12; Maimonides, danh mục mitzvah N292; Sefer HaMitzvot, điều cấm 292.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Murderer and the Preservation of Life 1.5; Mishneh Torah, Murderer and the Preservation of Life 1.6.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Jacob Milgrom, The JPS Torah Commentary: Numbers, chú giải chương 35; The Jewish Study Bible, ấn bản 2. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.