N301 — Không đưa chuyện nói xấu
English: Not to gossip.
Hebrew (Maimonides): שלא לרגל
Nguồn Torah: Lêvi 19:16 — “Đừng đi rao chuyện nói xấu giữa dân ngươi; đừng đứng nhìn máu người lân cận đổ.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: לֹא תֵלֵךְ רָכִיל (lo telekh rakhil), nghĩa đen “đừng đi như người buôn chuyện”. Rashi giải thích chữ רָכִיל (rakhil) theo hình ảnh người bán rong: kẻ đưa chuyện đi từ nhà này sang nhà khác dò xem có điều gì xấu để đem ra chợ kể. Ông nhận xét rằng trong Kinh Thánh, rekhilut luôn đi với động từ “đi”. Tiêu đề “nói hành” trong danh mục cũ quá chung; xem lời nói xấu (lashon ha-ra).
Bối cảnh và ý nghĩa: Mishneh Torah phân biệt ba bậc. Rechilut là mang lời từ người này đến người kia: “người ấy nói thế này, tôi nghe thế kia về anh”, “dù là sự thật, điều ấy phá hoại thế giới”. Nặng hơn là lashon ha-ra, kể điều xấu về người khác dù là sự thật. Nếu điều kể ra là sai thì đó là motzi shem ra, bôi nhọ. Maimonides dẫn lời các hiền sĩ: lashon ha-ra “giết ba người: người nói, người nghe, và người bị nói đến; người nghe còn hơn người nói”. Ông cũng giải thích vì sao Torah đặt “đừng đứng nhìn máu người lân cận đổ” ngay sau lệnh này: lời đưa chuyện có thể dẫn đến chết người, như chuyện Doeg người Edom (1 Samuel 22). Không có hình phạt roi (malkot), nhưng đây là “một tội lớn”. Điều này vẫn áp dụng ngày nay.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Lầm tưởng phổ biến là “nói đúng sự thật thì không sao”. Luật kinh sư (rabbi) cấm cả lời xấu có thật. Các ngoại lệ, như cảnh báo để ngăn người khác bị hại, là những ngoại lệ có điều kiện chặt, không phải quy tắc chung.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Lêvi 19:16; Maimonides, danh mục mitzvah N301; Sefer HaMitzvot, điều cấm 301.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Human Dispositions 7.1; Mishneh Torah, Human Dispositions 7.2; Mishneh Torah, Human Dispositions 7.3; Talmud Babylon, Arakhin 15b; Rashi về Lêvi 19:16.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Baruch A. Levine, The JPS Torah Commentary: Leviticus, chú giải chương tương ứng; Jacob Milgrom, Leviticus 1–16 và Leviticus 17–22, Anchor Yale Bible. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.