N6 — Không thờ ngẫu tượng theo đúng cách thờ riêng của nó
English: Not to worship false gods with the types of service with which it is customary to worship them.
Hebrew (Maimonides): שלא לעבוד עבודה זרה בדברים שדרכה להיעבד בהם
Nguồn Torah: Xuất Hành 20:5 — vế “và không phụng sự chúng”, nối tiếp vế về phủ phục mà Maimonides đã tính thành N5.
Ngữ nghĩa và cách dịch: Động từ עָבַד (avad) nghĩa gốc là phục vụ, làm việc cho, và cũng là từ dùng cho việc phụng tự; chính gốc này cho ra thuật ngữ avodah zarah. Cụm quyết định trong công thức Maimonides là bidvarim shedarkah lehe’aved bahem — “bằng những việc vốn là cách thờ của nó”. Điều cấm vì thế không có một danh sách hành vi cố định: nội dung của nó thay đổi theo từng đối tượng thờ. Nếu một nghi thức nào đó là lối thờ đặc trưng của thần ấy, thì thực hiện nghi thức ấy là vi phạm, kể cả khi hành vi tự nó trông không giống một cử chỉ tôn kính.
Bối cảnh và ý nghĩa: Talmud Sanhedrin 64a và Mishneh Torah đều minh họa bằng hai ví dụ gây sốc có chủ ý: người phóng uế trước Peor hoặc ném đá vào trụ Markulis vẫn chịu trách nhiệm, vì đó đúng là cách hai đối tượng ấy được thờ, ngay cả khi người thực hiện có ý khinh miệt. Lập luận này tách biệt hai câu hỏi thường bị gộp: hành vi có mang ý tôn kính hay không, và hành vi có thuộc hệ thống phụng tự của đối tượng ấy hay không. Maimonides trả lời rằng câu hỏi thứ hai mới quyết định. Cách đặt vấn đề như vậy phản ánh một môi trường nơi các hệ thống nghi lễ khác nhau tồn tại song song và có thể nhận diện được bằng lối thờ riêng.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Đừng đọc N5 và N6 như một điều bị chia đôi. N5 bao phủ bốn hành vi phụng tự nền tảng, áp dụng đồng đều cho mọi đối tượng thờ; N6 bao phủ những hành vi chỉ mang ý nghĩa phụng tự trong hệ thống của một đối tượng cụ thể. Cũng cần lưu ý rằng ý định khinh miệt không được truyền thống rabbi coi là lý do miễn trách ở đây, nên không thể lập luận rằng “làm cho vui” hay “làm để chế nhạo” thì đương nhiên nằm ngoài điều cấm.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Xuất Hành 20:5; Maimonides, danh mục mitzvah N6; Sefer HaMitzvot, điều cấm 6.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishnah Sanhedrin 7:6; Talmud Babylon, Sanhedrin 64a; Mishneh Torah, Foreign Worship and Customs of the Nations 3:5.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: The Jewish Study Bible, ấn bản 2, chú giải Xuất Hành 20; Nahum M. Sarna, The JPS Torah Commentary: Exodus, về các hệ thống phụng tự Cận Đông cổ đại. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.