N98 — Không thiêu men hay mật trên bàn thờ
English: Not to burn as an offering anything which is sweetened or leavened.
Hebrew (Maimonides): שלא להקריב שאור או דבש
Nguồn Torah: Lêvi 2:11 — “Mọi lễ ngũ cốc các ngươi dâng lên YHWH không được làm có men, vì mọi men và mọi mật, các ngươi đừng thiêu chúng làm lễ thiêu cho YHWH.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: Hai danh từ là שְׂאֹר (se’or, “bột men”, tức khối bột lên men dùng làm men cho mẻ bột khác) và דְּבַשׁ (devash). Nghĩa của devash ở đây không nhất thiết là mật ong: Rashi giải thích “mọi vị ngọt của trái cây đều gọi là devash”, và nhiều học giả hiện đại cho rằng từ này thường chỉ siro chà là. Mishneh Torah nói cả hai bị cấm trên bàn thờ với bất kỳ lượng nào. Người thiêu men và mật riêng rẽ thì chịu hai lần hình phạt roi (malkot); thiêu cả hai cùng lúc thì chỉ một lần, vì cả hai nằm trong cùng một lời cảnh báo.
Bối cảnh và ý nghĩa: Maimonides nêu một giới hạn rút từ câu kế tiếp, Lêvi 2:12: men và mật có thể được dâng như lễ đầu mùa, nhưng “không được đưa lên bàn thờ làm hương thơm dễ chịu”. Từ đó ông suy ra rằng đặt chúng lên bàn thờ như củi đốt thì không bị phạt. Điều cấm vì thế gắn với ý định dâng làm lễ. Lý do của điều luật không được Torah nêu. Các giải thích về sau rất đa dạng: men và mật là những chất lên men, biến đổi, trái ngược với sự bền vững của của lễ; hoặc, theo cách giải thích lịch sử mà chính Maimonides đưa ra trong Sách Hướng dẫn cho người bối rối, chúng từng được dùng trong các nghi lễ ngoại giáo. Muối, ngược lại, là chất bảo quản, và là chủ đề của N99. Vì Đền Thờ không còn, điều răn này không có phạm vi thực hành hiện nay; danh mục 613 vẫn giữ nó vì Maimonides đếm các điều răn của Torah, không chỉ những điều còn thi hành được.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Không nên hiểu N98 như một lệnh cấm thực phẩm: men và mật được phép trong đời sống thường ngày, và bánh có men thậm chí được dâng trong một số của lễ như hai ổ bánh lễ Shavuot, dù không được đưa lên bàn thờ. Cũng cần phân biệt nó với lệnh cấm men trong lễ Vượt Qua, một hệ luật khác.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Lêvi 2:11–12; Maimonides, danh mục mitzvah N98; Sefer HaMitzvot, điều cấm 98.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Things Forbidden on the Altar 5:1 và 5:3; Rashi on Leviticus 2:11.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Jacob Milgrom, Leviticus 1–16, Anchor Yale Bible, chú giải Lêvi 2; Baruch A. Levine, The JPS Torah Commentary: Leviticus. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.