N104 — Không trộn dầu vào lễ ngũ cốc của người phụ nữ bị nghi ngoại tình
English: Not to place oil on the meal offering brought by a sotah.
Hebrew (Maimonides): שלא ייתן שמן במנחת סוטה
Nguồn Torah: Dân Số 5:15 — “… và mang lễ vật của nàng: một phần mười ê-pha bột lúa mạch; không được đổ dầu lên, cũng không được đặt nhũ hương lên, vì đó là lễ ngũ cốc của sự ghen, lễ ngũ cốc tưởng nhớ, gợi nhớ tội lỗi.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: Câu Torah gọi lễ vật này là מִנְחַת קְנָאֹת (minchat kena’ot (“lễ ngũ cốc của sự ghen”) và מַזְכֶּרֶת עָוֺן (mazkeret avon (“gợi nhớ tội lỗi”). Nó khác mọi lễ ngũ cốc khác theo nhiều cách mà Mishnah Sotah 2:1 liệt kê: được mang trong một chiếc giỏ Ai Cập thay vì bình thánh, làm bằng lúa mạch thay vì lúa mì, và không có dầu cũng không có nhũ hương. Rabban Gamliel đưa ra một lời giải thích gay gắt: “như việc làm của nàng là việc của thú vật, lễ vật của nàng là thức ăn của thú vật”. Mishneh Torah xác định tư tế đổ dầu vào thì chịu hình phạt roi (malkot).
Bối cảnh và ý nghĩa: Cần nói rõ bối cảnh: nghi thức người vợ bị nghi ngoại tình (sotah) ở Dân Số 5 đặt người phụ nữ bị chồng nghi ngờ vào một thử thách công khai, và đây là một trong những đoạn văn khó nhất đối với người đọc hiện đại vì tính bất đối xứng giới rõ ràng. Chính truyền thống kinh sư (rabbi) đã thu hẹp nó rất mạnh, đòi những điều kiện trước như lời cảnh cáo trước nhân chứng, và Mishnah Sotah 9:9 ghi rằng Rabban Yochanan ben Zakkai đã chấm dứt nghi thức này khi những người đàn ông ngoại tình trở nên phổ biến. Lời của Rabban Gamliel cần được đọc như tư liệu lịch sử về quan niệm của một thời, không phải một nhận định được bài viết này chia sẻ. Vì Đền Thờ không còn, điều răn này không có phạm vi thực hành hiện nay; danh mục 613 vẫn giữ nó vì Maimonides đếm các điều răn của Torah, không chỉ những điều còn thi hành được.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Không nên dùng N104 để phán xét phụ nữ hay quan hệ hôn nhân ngày nay: nghi thức ấy đã bị chấm dứt từ thế kỷ I, và các phong trào Do Thái giáo hiện đại đều đọc lại đoạn văn này với sự phê phán. Cũng cần tách nó khỏi N102: hai lễ vật cùng không có dầu, nhưng thuộc hai hệ luật khác nhau.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Dân Số 5:11–31; Maimonides, danh mục mitzvah N104; Sefer HaMitzvot, điều cấm 104.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishnah Sotah 2:1 và 9:9; Mishneh Torah, Woman Suspected of Infidelity 3:13.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Jacob Milgrom, The JPS Torah Commentary: Numbers, chú giải Dân Số 5; Baruch A. Levine, Numbers 1–20, Anchor Yale Bible. Về cách đọc lại hiện đại, xem Tikva Frymer-Kensky, “The Strange Case of the Suspected Sotah”, Vetus Testamentum 34 (1984). Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.