N188 — Không ăn thịt con bò bị kết án ném đá
English: Not to partake of the meat of an ox that was stoned to death.
Hebrew (Maimonides): שלא לאכול בשר שור הנסקל
Nguồn Torah: Xuất Hành 21:28 — “Nếu một con bò húc chết một người đàn ông hay đàn bà, con bò phải bị ném đá, và thịt nó không được ăn; còn chủ con bò thì vô tội.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: Đây là một điều luật lạ đối với người đọc hiện đại: một con vật bị xét xử và hành quyết. Câu Torah nói thịt nó không được ăn, nhưng Mishneh Torah chỉ ra một nghịch lý: sau khi bị ném đá, con bò đã là xác động vật chết không qua giết mổ (nevelah), vậy sao Torah còn phải cấm ăn? Câu trả lời: điều cấm có hiệu lực từ lúc bản án được tuyên. Con bò lúc ấy trở thành như thú vật không thanh sạch; nếu có người giết mổ nó hợp lệ trước khi thi hành án, thịt nó vẫn bị cấm, cả ăn lẫn hưởng lợi, và người ăn một lượng bằng quả ô liu chịu hình phạt roi (malkot).
Bối cảnh và ý nghĩa: Luật con bò húc người là một trong những điều khoản của Torah có song song rõ ràng với các bộ luật Lưỡng Hà cổ, như Bộ luật Hammurabi và Bộ luật Eshnunna. Giới nghiên cứu, đặc biệt Moshe Greenberg và J. J. Finkelstein, đã chỉ ra một khác biệt: các bộ luật Lưỡng Hà chủ yếu quan tâm đến bồi thường, còn Torah đòi con bò bị giết và cấm ăn thịt nó, như thể sự sống con người đã bị xâm phạm đến mức con vật trở thành mang tội. Truyền thống kinh sư (rabbi) chuyển vụ án cho một tòa hai mươi ba thẩm phán, như một vụ án tử hình. Vì tòa án thẩm quyền ấy không còn, điều luật hiện không có phạm vi thực hành.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Không nên đọc điều luật như sự trừng phạt động vật theo nghĩa đạo đức: con bò không phải chủ thể đạo đức. Cách hiểu phổ biến là điều luật nhấn mạnh giá trị của sự sống con người. Trách nhiệm dân sự của chủ bò được xử lý ở các điều luật khác.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Xuất Hành 21:28–32; Maimonides, danh mục mitzvah N188; Sefer HaMitzvot, điều cấm 188.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Forbidden Foods 4:22; Mishnah Sanhedrin 1:4.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Nahum M. Sarna, The JPS Torah Commentary: Exodus, chú giải Xuất Hành 21:28–32; J. J. Finkelstein, The Ox That Gored (1981); Moshe Greenberg, “Some Postulates of Biblical Criminal Law” (1960). Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.