N42 — Không mặc vải pha len và lanh (sha’atnez)
English: Not to wear sha’atnez, as do the priests of false gods.
Hebrew (Maimonides): שלא ללבוש שעטנז כמו שלובשין כומרי עבודה זרה
Nguồn Torah: Phục Truyền Luật Lệ 22:11 — “Đừng mặc vải pha len và lanh (sha’atnez), len và lanh lẫn với nhau”; Lêvi 19:19 nêu cùng điều cấm trong mạch các luật về “pha trộn giống”.
Ngữ nghĩa và cách dịch: Từ שַׁעַטְנֵז (sha’atnez) không có gốc Hebrew rõ ràng và có thể là từ vay mượn, có lẽ từ tiếng Ai Cập. Chính câu Phục Truyền tự giải nghĩa: len và lanh dệt lẫn với nhau. Mishneh Torah khẳng định phạm vi hẹp: điều cấm chỉ áp dụng cho len cừu và lanh, không cho mọi loại sợi pha trộn. Ông còn thêm một ví dụ lý thú về lệnh cấm “vì vẻ bề ngoài”: một loại sợi mà ông mô tả là mọc trên đá trong biển mặn, mềm và óng như vàng, cũng bị cấm dệt với lanh, vì trông giống len cừu. Công thức trong danh mục của Maimonides nêu thẳng lý do lịch sử: vải sha’atnez là trang phục của כּוֹמְרֵי (komrei, “các tư tế”) thờ ngẫu tượng.
Bối cảnh và ý nghĩa: Maimonides viết trong Sefer HaMitzvot rằng tập quán ấy “đến nay vẫn nổi tiếng nơi các tư tế thờ ngẫu tượng ở Ai Cập” — một quan sát của người sống ở Fustat thế kỷ XII, không phải trích dẫn từ Talmud. Đây là lý do mang tính lịch sử của riêng ông. Truyền thống kinh sư (rabbi) khác thường xếp vải sha’atnez vào nhóm chukim, những điều luật không nêu lý do. Điều đáng chú ý là chính Torah lại quy định y phục của thượng tế và tua áo nhắc điều răn (tzitzit) có sự kết hợp len và lanh, nên câu hỏi vì sao cùng một sự pha trộn vừa thánh vừa bị cấm đã được bàn nhiều trong các chú giải. Điều luật này được đưa vào nhóm liên quan tới ngẫu tượng chính vì lối giải thích lịch sử của Maimonides.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Không nên hiểu vải pha len và lanh (sha’atnez) là “vải pha” nói chung: vải cotton pha polyester, len pha lụa hay lanh pha cotton đều không thuộc điều cấm. Ngày nay một số cộng đồng có dịch vụ kiểm tra vải sha’atnez cho quần áo may sẵn, vì len và lanh đôi khi xuất hiện ở lớp lót hay chỉ khâu.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Phục Truyền Luật Lệ 22:11; Lêvi 19:19; Maimonides, danh mục mitzvah N42; Sefer HaMitzvot, điều cấm 42.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Diverse Species 10:1; Mishnah Kilayim 9.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Jeffrey H. Tigay, The JPS Torah Commentary: Deuteronomy, chú giải Phục Truyền 22:9–11; Jacob Milgrom, Leviticus 17–22, Anchor Yale Bible, về vải sha’atnez và y phục tư tế. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.