N66 — Không để thi thể người bị treo sau hành quyết qua đêm
English: Not to leave a corpse that was hung on the gallows.
Hebrew (Maimonides): שלא ילין הצלוב על העץ
Nguồn Torah: Phục Truyền Luật Lệ 21:22–23 — “… đừng để thi thể nó qua đêm trên cây, nhưng phải chôn nó ngay trong ngày ấy, vì người bị treo là sự xúc phạm đến Thiên Chúa.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: Cần làm rõ trước tiên: đây không phải án treo cổ. Teliyah là việc phơi thi thể trong thời gian rất ngắn sau khi người bị kết án tử đã chết. Mishnah Sanhedrin 6:4 ghi tranh luận về phạm vi: Rabbi Eliezer cho rằng mọi người bị ném đá đều bị treo, còn các hiền sĩ nói chỉ người phạm thượng và người thờ ngẫu tượng; các hiền sĩ cũng nói phụ nữ không bị treo. Mishneh Torah mô tả thủ tục cố ý tối thiểu hóa việc phơi bày: treo gần lúc mặt trời lặn và tháo xuống ngay; nếu để qua đêm thì vi phạm điều cấm này.
Bối cảnh và ý nghĩa: Cụm cuối câu Torah, קִלְלַת אֱלֹהִים תָּלוּי (kilelat Elohim taluy), rất khó dịch: “người bị treo là sự nguyền rủa của Thiên Chúa” hay “là sự xúc phạm đến Thiên Chúa”. Talmud Sanhedrin 46b ghi dụ ngôn của Rabbi Meir: hai anh em sinh đôi, một người làm vua, một người làm cướp và bị treo; ai nhìn thấy đều nói “nhà vua đang bị treo”, nên vua ra lệnh tháo xuống. Con người mang hình ảnh Thiên Chúa, nên phơi bày thi thể là xúc phạm đến chính Ngài. Maimonides còn nêu những quy định nhằm xóa ký ức ô nhục: cây treo không được là cây còn mọc, và cây, đá, gươm dùng trong án đều được chôn gần người chết. Ông mở rộng nguyên tắc sang mọi người chết: để thi thể người thân qua đêm chưa chôn là vi phạm, trừ khi chờ vì sự tôn trọng, như để có quan tài và khăn liệm.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Điều luật này thuộc hệ thống án tử của tòa thời Đền Thờ, đã ngừng từ lâu, và chính nó là một giới hạn đặt lên sự nhục mạ thi thể. Không nên đọc N66 như sự cho phép phơi bày thi thể; cũng cần phân biệt nó với phương thức hành quyết bằng treo cổ, vốn không có trong bốn loại án tử của luật kinh sư (rabbi). Ý tưởng được mang theo đến nay là tập quán chôn cất trong ngày của người Do Thái.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Phục Truyền Luật Lệ 21:22–23; Maimonides, danh mục mitzvah N66; Sefer HaMitzvot, điều cấm 66.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishnah Sanhedrin 6:4; Talmud Babylon, Sanhedrin 46b; Mishneh Torah, The Sanhedrin and the Penalties within Their Jurisdiction 15:7–9.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Jeffrey H. Tigay, The JPS Torah Commentary: Deuteronomy, chú giải Phục Truyền 21:22–23. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.