N79 — Không xây bàn thờ bằng đá đẽo
English: Not to build the altar with hewn stones.
Hebrew (Maimonides): שלא לבנות אבני מזבח גזית
Nguồn Torah: Xuất Hành 20:22 — “Nếu ngươi làm cho Ta một bàn thờ bằng đá, đừng xây nó bằng đá đẽo, vì nếu ngươi vung dụng cụ của ngươi lên nó, ngươi đã làm ô uế nó.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: גָּזִית (gazit) là đá được cắt, đẽo bằng dụng cụ kim loại; cần phân biệt với even maskit ở N12, phiến đá chạm hình. Chữ “dụng cụ” ở đây trong nguyên văn là חַרְבְּךָ (charbekha), nghĩa đen là “gươm của ngươi”. Mishneh Torah nói bàn thờ phải xây bằng đá lành lặn, và “mọi viên đá đã chạm vào sắt, dù không bị sứt mẻ, đều không được dùng cho bàn thờ và dốc lên bàn thờ”. Nếu xây bằng đá đẽo thì bàn thờ không hợp lệ và không được dâng lễ trên đó. Mishnah Middot 3:4 mô tả đá được lấy từ lớp đất nguyên, chưa từng bị sắt chạm.
Bối cảnh và ý nghĩa: Lý do biểu tượng nổi tiếng nhất đến từ Mekhilta, được Rashi trích khi chú giải câu này: “bàn thờ được tạo ra để kéo dài đời sống con người, còn sắt được tạo ra để rút ngắn đời sống con người; không hợp lẽ khi để thứ rút ngắn vung lên thứ kéo dài”. Mekhilta còn thêm một suy luận: nếu những viên đá không nghe không thấy, chỉ vì “mang lại hòa bình” giữa Israel và Thiên Chúa, đã không được để sắt chạm vào, thì người mang lại hòa bình giữa vợ chồng, giữa các gia đình, giữa người với người càng phải được che chở. Đó là lối đọc đạo đức hóa của truyền thống. Giới nghiên cứu hiện đại thì liên hệ luật bàn thờ ở Xuất Hành 20 với các bàn thờ đá thô được tìm thấy ở Israel cổ. Vì Đền Thờ không còn, điều răn này thuộc nhóm không có phạm vi thực hành hiện nay; danh mục 613 vẫn giữ nó vì Maimonides đếm các điều răn của Torah, không chỉ những điều còn thi hành được.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Đây không phải lệnh cấm dùng sắt trong xây dựng Đền Thờ nói chung. Mishneh Torah ghi rằng đá của Gian Thánh và các sân được cắt và đẽo bên ngoài Núi Đền rồi mới đem vào; quy định tuyệt đối về đá chưa chạm sắt chỉ áp dụng cho bàn thờ và dốc dẫn lên bàn thờ.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Xuất Hành 20:21–23; Phục Truyền Luật Lệ 27:5–6; Maimonides, danh mục mitzvah N79; Sefer HaMitzvot, điều cấm 79.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishnah Middot 3:4; Rashi on Exodus 20:22, trích Mekhilta; Mishneh Torah, The Chosen Temple 1:8 và 1:13–15.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Nahum M. Sarna, The JPS Torah Commentary: Exodus, chú giải Xuất Hành 20:21–23 về luật bàn thờ; The Jewish Study Bible, ấn bản 2, chú giải tương ứng. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.