N80 — Không lên bàn thờ bằng bậc thang
English: Not to ascend to the altar using steps.
Hebrew (Maimonides): שלא לפסוע על המזבח
Nguồn Torah: Xuất Hành 20:23 — “Đừng lên bàn thờ Ta bằng bậc thang, để sự trần truồng của ngươi không bị phơi ra trên đó.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: Công thức Maimonides dùng động từ לִפְסֹעַ (lifso’a (“bước sải”), trong khi nguyên văn nói בְמַעֲלֹת (vema’alot (“bằng bậc thang”). Mishneh Torah đưa ra giải pháp kiến trúc: không làm bậc cho bàn thờ, mà xây một con dốc như một ngọn đồi ở phía nam, thoai thoải từ đỉnh bàn thờ xuống đất, gọi là כֶּבֶשׁ (kevesh (“dốc”). Bàn thờ và dốc chịu cùng quy định về đá chưa chạm sắt ở N79. Cần để ý rằng lý do Torah nêu — không để lộ thân thể — liên quan đến y phục thời ấy, và chính Xuất Hành 28:42 sau đó quy định tư tế phải mặc quần vải lanh.
Bối cảnh và ý nghĩa: Chính sự tồn tại của quần vải lanh tạo ra câu hỏi: nếu tư tế đã được che kín, vì sao vẫn cần dốc? Rashi, theo Mekhilta, trả lời rằng bước lên bậc buộc phải sải chân rộng, và dù không thực sự để lộ thân thể, “sải bước rộng vẫn gần với sự để lộ”, tức là một cách cư xử thiếu tôn trọng. Rồi ông rút ra một bài học đạo đức: nếu Torah quan tâm đến việc không cư xử thiếu tôn trọng với những viên đá vô tri, thì người đồng loại “mang hình ảnh Đấng tạo thành mình” càng phải được tôn trọng. Về bối cảnh lịch sử, giới nghiên cứu ghi nhận nhiều bàn thờ và đền đài Cận Đông có bậc thang, và đọc điều luật này như một sự phân biệt có chủ ý với tập quán ấy. Vì Đền Thờ không còn, điều răn này thuộc nhóm không có phạm vi thực hành hiện nay; danh mục 613 vẫn giữ nó vì Maimonides đếm các điều răn của Torah, không chỉ những điều còn thi hành được.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Bản dịch “không lên bàn thờ bằng bậc thang” đúng nguyên văn Torah, nhưng công thức “không bước sải” của Maimonides nhấn vào cách đi. Cũng lưu ý điều luật gắn với bàn thờ, không với mọi công trình tôn giáo: hội đường Do Thái có bậc lên bục đọc Torah là chuyện bình thường.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Xuất Hành 20:23; Xuất Hành 28:42; Maimonides, danh mục mitzvah N80; Sefer HaMitzvot, điều cấm 80.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, The Chosen Temple 1:17; Rashi on Exodus 20:23, trích Mekhilta.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Nahum M. Sarna, The JPS Torah Commentary: Exodus, chú giải Xuất Hành 20:21–23 về luật bàn thờ; The Jewish Study Bible, ấn bản 2, chú giải tương ứng. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.