N106 — Không đổi con vật khác thay cho lễ vật đã được thánh hiến
English: Not to substitute [another animal] for [one selected as] a sacred offering.
Hebrew (Maimonides): שלא להמיר את הקודשים
Nguồn Torah: Lêvi 27:10 — “Người ấy không được thay đổi hay đánh tráo nó, con tốt thay con xấu hay con xấu thay con tốt; nếu đã đánh tráo con vật này bằng con vật khác, thì cả nó lẫn con thay thế đều thành thánh.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: Động từ יָמִיר (yamir (“đánh tráo”) cho ra tên của cả hệ luật: temurah. Câu Torah chứa một nghịch lý cố ý: lời cấm đánh tráo đi kèm hệ quả rằng nếu ai đánh tráo, cả hai con vật đều trở thành thánh. Người tìm cách lấy lại con vật đã hiến không những không thành công mà còn mất thêm một con. Cụm טוֹב בְּרָע אוֹ רַע בְּטוֹב (tov bera o ra betov (“con tốt thay con xấu hay con xấu thay con tốt”) cho thấy điều cấm không phụ thuộc vào việc người đánh tráo có lợi hay thiệt: Mishneh Torah nói đánh tráo một con lấy một trăm con, hay một trăm con lấy một con, đều vi phạm.
Bối cảnh và ý nghĩa: Điểm pháp lý đặc biệt nhất nằm ở đoạn mở đầu của phần luật về temurah: người đánh tráo chịu hình phạt roi (malkot) dù không có hành động nào, chỉ bằng lời nói. Maimonides ghi truyền khẩu rằng nói chung không phạt roi cho điều cấm không kèm hành động, “trừ người thề, người đánh tráo và người nguyền rủa người khác nhân danh Thiên Chúa” — ba điều cấm không thể có hành động mà vẫn bị phạt. Mishneh Torah còn nêu vì sao hình phạt vẫn áp dụng dù Torah đã quy định hệ quả “cả hai đều thánh”, và ghi rằng việc đánh tráo chỉ có hiệu lực đối với lễ vật của cá nhân; một cộng đồng hay những người đồng sở hữu thì không thể thực hiện temurah. Vì Đền Thờ không còn, điều răn này không có phạm vi thực hành hiện nay; danh mục 613 vẫn giữ nó vì Maimonides đếm các điều răn của Torah, không chỉ những điều còn thi hành được.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Không nên hiểu N106 như một quy tắc thương mại về trao đổi súc vật; nó chỉ áp dụng cho con vật đã được thánh hiến làm lễ vật. Cũng cần phân biệt nó với N107, điều cấm đổi một lễ vật từ loại này sang loại khác.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Lêvi 27:9–10 và 27:33; Maimonides, danh mục mitzvah N106; Sefer HaMitzvot, điều cấm 106.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Substitution 1:1–3 và 1:14; Mishnah Temurah 1.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Jacob Milgrom, Leviticus 23–27, Anchor Yale Bible, chú giải Lêvi 27 về luật biệt hiến và chuộc lại; Baruch A. Levine, The JPS Torah Commentary: Leviticus. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.