N15 — Không lôi kéo cả cộng đồng Do Thái thờ ngẫu tượng
English: Not to act as a missionary [madiach] to persuade the Jews to worship false gods].
Hebrew (Maimonides): שלא להדיח בני ישראל אחר עבודה זרה
Nguồn Torah: Phục Truyền Luật Lệ 13:14 — “có những kẻ vô lại từ giữa ngươi đi ra và lôi kéo dân trong thành của họ, nói rằng: chúng ta hãy đi phụng sự các thần khác”; đoạn 13:13–19 dựng nên hệ luật về thành bội giáo.
Ngữ nghĩa và cách dịch: מַדִּיחַ (madiach) đến từ gốc n-d-ch, nghĩa là xô đẩy, đẩy lệch hướng, nên chỉ người đẩy cả một tập thể ra khỏi giao ước. Nó khác מֵסִית (mesit) ở N16, vốn chỉ người dụ dỗ một cá nhân. Ranh giới do Maimonides nêu là số lượng người bị nhắm tới: ai lôi kéo phần lớn dân một thành thì là madiach, không còn là mesit. Điều cấm nằm ở hành vi lôi kéo, và theo cách đọc rabbi, người madiach chịu trách nhiệm ngay cả khi bản thân chưa hề thờ.
Bối cảnh và ý nghĩa: Truyền thống rabbi dựng quanh đoạn văn này một hàng rào điều kiện dày đặc đến mức gần như không thể thỏa mãn: những kẻ lôi kéo phải là người trong chính thành ấy và cùng chi tộc, phải từ hai người trở lên, phải lôi kéo được đa số dân, và toàn bộ phải qua điều tra tư pháp của tòa án tối cao. Trên nền đó, Talmud Babylon, Sanhedrin 71a chép một baraita nói thẳng rằng thành bội giáo “chưa từng có và sẽ không bao giờ có; vậy vì sao nó được viết ra? Hãy nghiên cứu và nhận phần thưởng.” Cần ghi nhận trung thực rằng ngay tại đó Rabbi Yonatan nêu ý kiến ngược lại, nói rằng ông đã thấy một nơi như vậy và từng ngồi trên đống đổ nát của nó. Truyền thống không nói bằng một giọng duy nhất.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Đây là luật hình sự của một hệ thống tòa án tôn giáo cổ đại, gắn với Sanhedrin, với Đất Israel thời Đền Thờ và với những thủ tục đã ngừng vận hành từ gần hai nghìn năm. Không được chuyển các phạm trù ấy sang bất kỳ cộng đồng, tôn giáo hay nhóm người nào ngày nay, và cũng không được đọc chúng như lời biện minh cho bạo lực. Trang này mô tả một hệ luật lịch sử cùng cách truyền thống rabbi tự giới hạn nó; đó là công việc mô tả, không phải quy chuẩn hành động.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Phục Truyền Luật Lệ 13:13–19; Maimonides, danh mục mitzvah N15; Sefer HaMitzvot, điều cấm 15.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishnah Sanhedrin 10:4; Talmud Babylon, Sanhedrin 71a; Mishneh Torah, Foreign Worship and Customs of the Nations 4:1–2; Mishnah Makkot 1:10 về thái độ dè dặt của các hiền sĩ đối với án tử.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Jeffrey H. Tigay, The JPS Torah Commentary: Deuteronomy, chú giải Phục Truyền 13; Bernard M. Levinson, Deuteronomy and the Hermeneutics of Legal Innovation, về cấu trúc pháp lý của chương này. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.