N151 — Không ăn phần mười thứ hai khi đang có tang chưa chôn cất
English: Not to eat the second tithe while in mourning.
Hebrew (Maimonides): שלא לאכול מעשר שני באנינות
Nguồn Torah: Phục Truyền Luật Lệ 26:14 — “Tôi đã không ăn nó khi có tang …”
Ngữ nghĩa và cách dịch: Cụm לֹא אָכַלְתִּי בְאֹנִי (lo akhalti ve’oni (“tôi đã không ăn nó khi có tang”) dùng danh từ on, nghĩa là nỗi đau, tang tóc. Truyền thống đọc nó là aninut, giai đoạn đầu tiên của tang chế, trước khi chôn cất. Mishneh Torah định nghĩa onen là người có tang một người thân mà mình phải để tang; theo luật Torah, đó là trong ngày mất, còn đêm sau thuộc luật các hiền sĩ. Ông dựa vào lời của Aaron sau cái chết của hai con trai: “nếu hôm nay tôi ăn lễ đền tội, liệu điều ấy có đẹp lòng YHWH không?” (Lêvi 10:19).
Bối cảnh và ý nghĩa: Ba điều cấm N150–N152 đều đến từ một câu, Phục Truyền 26:14, thuộc lời tuyên xưng về phần mười (vidui ma’aser) mà người nông dân đọc vào năm thứ ba và thứ sáu của chu kỳ bảy năm. Torah đặt những lệnh cấm ở dạng lời tự khẳng định của người tuân giữ; truyền thống đọc ngược lại: điều người ấy phải có thể nói thì chính là điều bị cấm. Maimonides mở rộng điều cấm từ phần mười thứ hai (ma’aser sheni) sang mọi đồ thánh: người ăn đồ thánh trong aninut theo luật Torah thì chịu hình phạt roi (malkot), trong aninut theo luật các hiền sĩ thì chịu roi kỷ luật. Lý do ẩn sau điều luật có thể đọc từ bản chất của phần mười thứ hai: nó là thức ăn cho niềm vui trước mặt Thiên Chúa ở Jerusalem, và niềm vui ấy không thể đi cùng nỗi đau chưa được chôn cất. Hình ảnh Aaron im lặng trước cái chết của các con, rồi từ chối ăn đồ thánh, là một trong những đoạn nhân văn nhất của sách Lêvi. Vì Đền Thờ không còn, điều răn này không có phạm vi thực hành hiện nay; danh mục 613 vẫn giữ nó vì Maimonides đếm các điều răn của Torah, không chỉ những điều còn thi hành được.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Không nên hiểu điều luật như sự trừng phạt người có tang: hệ thống aninut nói chung miễn cho người có tang nhiều nghĩa vụ tôn giáo để họ lo việc chôn cất. Các quy định về tang chế ngày nay kế thừa khái niệm aninut theo hướng ấy.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Phục Truyền Luật Lệ 26:12–15; Lêvi 10:16–20; Maimonides, danh mục mitzvah N151; Sefer HaMitzvot, điều cấm 151.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Second Tithes and Fourth Year’s Fruit 3:5–7.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Jeffrey H. Tigay, The JPS Torah Commentary: Deuteronomy, chú giải Phục Truyền 26:12–15 và 23:22–24. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.