N152 — Không dùng tiền chuộc phần mười thứ hai vào việc gì ngoài ăn uống
English: Not to use the proceeds [from the redemption of] the second tithe for anything aside from food and drink.
Hebrew (Maimonides): שלא להוציא דמי מעשר שני בשאר דברים שאין בהם אכילה ושתייה
Nguồn Torah: Phục Truyền Luật Lệ 26:14 — “… và tôi đã không dùng nó cho người chết.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: Cụm וְלֹא נָתַתִּי מִמֶּנּוּ לְמֵת (velo natati mimenu lemet (“tôi đã không dùng nó cho người chết”) được truyền thống đọc sát mặt chữ trước tiên: không dùng tiền phần mười để mua quan tài hay khăn liệm. Rồi Maimonides mở rộng thành một nguyên tắc: “tôi đã không chi nó cho điều gì không nuôi sống thân thể”. Mishneh Torah nói phần mười thứ hai (ma’aser sheni) dành cho ăn uống, “và xức dầu cũng như uống”; cấm dùng nó mua đồ dùng, quần áo hay nô lệ.
Bối cảnh và ý nghĩa: Ba điều cấm N150–N152 đều đến từ một câu, Phục Truyền 26:14, thuộc lời tuyên xưng về phần mười (vidui ma’aser) mà người nông dân đọc vào năm thứ ba và thứ sáu của chu kỳ bảy năm. Torah đặt những lệnh cấm ở dạng lời tự khẳng định của người tuân giữ; truyền thống đọc ngược lại: điều người ấy phải có thể nói thì chính là điều bị cấm. Mishneh Torah nêu một ví dụ cảm động cho thấy sự nghiêm ngặt của điều luật: dù dùng tiền phần mười cho một việc thiện, như mua quan tài và khăn liệm cho một người chết không ai lo chôn cất, người ấy vẫn phải bù lại bằng tiền riêng một khoản tương đương để ăn theo luật phần mười. Việc thiện không hợp thức hóa việc chuyển đổi mục đích của vật thánh. Logic của điều luật khớp với Phục Truyền 14:26: tiền đổi từ phần mười được dùng để mua “bò, chiên, rượu … bất cứ thứ gì lòng ngươi muốn”, và ăn uống vui mừng trước mặt Thiên Chúa. Vì Đền Thờ không còn, điều răn này không có phạm vi thực hành hiện nay; danh mục 613 vẫn giữ nó vì Maimonides đếm các điều răn của Torah, không chỉ những điều còn thi hành được.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Không nên hiểu cụm “cho người chết” như một thái độ coi thường người chết; ngược lại, truyền thống Do Thái coi việc chôn cất người không ai lo là một nghĩa vụ rất lớn. Điều luật chỉ nói rằng tiền của phần mười thứ hai không phải nguồn cho việc ấy.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Phục Truyền Luật Lệ 26:12–15; Phục Truyền Luật Lệ 14:24–26; Maimonides, danh mục mitzvah N152; Sefer HaMitzvot, điều cấm 152.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Second Tithes and Fourth Year’s Fruit 3:10.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Jeffrey H. Tigay, The JPS Torah Commentary: Deuteronomy, chú giải Phục Truyền 26:12–15 và 23:22–24. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.