N280 — Không bẻ cong công lý đối với người cải đạo hoặc trẻ mồ côi
English: Not to pervert the justice due converts or orphans.
Hebrew (Maimonides): שלא להטות משפט גרים ויתומים
Nguồn Torah: Phục Truyền Luật Lệ 24:17 — “Đừng làm cong công lý cho người ngoại kiều và trẻ mồ côi, và đừng lấy áo của góa phụ làm vật cầm cố.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: לֹא תַטֶּה מִשְׁפַּט גֵּר יָתוֹם (lo tatteh mishpat ger yatom). Động từ נָטָה (natah) là “làm nghiêng, làm lệch”, cùng động từ ở Xuất Hành 23:6 (N278). Câu này là nửa đầu của Phục Truyền 24:17, nửa sau là lệnh cấm lấy vật cầm cố của góa phụ (N241). Luật kinh sư (rabbi) đọc ger là người cải đạo; nghĩa trong bản văn là người ngoại kiều cư trú.
Bối cảnh và ý nghĩa: Mishneh Torah tính số vi phạm: bẻ cong phán quyết cho một người Israel là vi phạm một điều cấm (N273); cho người cải đạo, hai; cho trẻ mồ côi, ba. Cách tính ấy nói rằng người càng ít chỗ dựa, lỗi làm hại họ trước tòa càng nặng. Phục Truyền nhắc lại lý do ở câu 18: “hãy nhớ rằng ngươi đã làm nô lệ ở Ai Cập”. Bộ ba ngoại kiều, trẻ mồ côi, góa phụ lặp lại khắp Phục Truyền như biểu tượng của những người dễ bị tổn thương nhất. Điều này vẫn áp dụng ngày nay.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Điều cấm không cho người cải đạo hay trẻ mồ côi một ưu thế trước tòa (N277 cấm thiên vị cả người nghèo); nó chỉ làm nặng thêm tội bẻ cong công lý đối với họ.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Phục Truyền Luật Lệ 24:17–18; Maimonides, danh mục mitzvah N280; Sefer HaMitzvot, điều cấm 280.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, The Sanhedrin 20.12; Mishneh Torah, Human Dispositions 6.10.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Jeffrey H. Tigay, The JPS Torah Commentary: Deuteronomy, chú giải chương tương ứng; Moshe Weinfeld, Social Justice in Ancient Israel and in the Ancient Near East (1995). Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.