N59 — Không quên việc ác Amalek đã làm
English: Not to forget the wicked deeds which Amalek perpetrated against us.
Hebrew (Maimonides): שלא יסור מליבנו מעשה עמלק הרע שעשה לנו
Nguồn Torah: Phục Truyền Luật Lệ 25:17–19 — “Hãy nhớ điều Amalek đã làm cho ngươi trên đường … nó đã đánh những người yếu đuối lê bước phía sau ngươi, khi ngươi mệt lả và kiệt sức … Đừng quên.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: Đoạn Torah kết thúc bằng hai chữ לֹא תִּשְׁכָּח (lo tishkach (“đừng quên”), và Maimonides tách chúng thành một điều cấm riêng, song song với điều răn tích cực “hãy nhớ”. Mishneh Torah chép lại cách phân vai truyền khẩu: “hãy nhớ” là bằng miệng, “đừng quên” là trong lòng. Chi tiết mà Torah nêu làm nên tội của Amalek rất cụ thể: không phải một cuộc chiến ngang sức, mà là đánh vào הַנֶּחֱשָׁלִים (hanecheshalim (“những người yếu, tụt lại phía sau”). Đó là lý do truyền thống biến Amalek thành biểu tượng của sự tàn ác nhắm vào kẻ yếu.
Bối cảnh và ý nghĩa: Cần trình bày trung thực: Mishneh Torah viết rằng mục đích của việc nhớ là “để khơi dậy mối thù với nó”, và rằng “không được quên mối thù và lòng căm ghét đối với nó”. Nhưng câu hỏi Amalek là ai đã được chính truyền thống xử lý. Theo nguyên tắc ở Mishnah Yadayim 4:4 rằng Sennacherib đã xáo trộn các dân tộc, nhiều thẩm quyền đời sau cho rằng không còn có thể nhận diện hậu duệ Amalek. Trong đời sống tôn giáo thực tế, điều răn được giữ chủ yếu qua việc đọc đoạn Kinh Thánh này hằng năm vào Shabbat trước lễ Purim, và Amalek được hiểu như biểu tượng của cái ác cần chống lại, không phải một dân tộc có thật.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Tên Amalek đã từng bị dùng trong diễn ngôn chính trị hiện đại để quy kết những dân tộc có thật. Trang này bác bỏ dứt khoát lối dùng ấy: Amalek là một phạm trù Kinh Thánh không còn đối tượng nhận diện, và không một dân tộc, tôn giáo hay cộng đồng nào ngày nay được gán nhãn là Amalek. Nội dung mà người đọc có thể mang theo từ điều răn này là ký ức về việc tấn công những người yếu nhất và bổn phận không để điều ấy bị lãng quên.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Phục Truyền Luật Lệ 25:17–19; Xuất Hành 17:8–16; Maimonides, danh mục mitzvah N59; Sefer HaMitzvot, điều cấm 59.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Kings and Wars 5:5; Mishnah Yadayim 4:4.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Jeffrey H. Tigay, The JPS Torah Commentary: Deuteronomy, chú giải Phục Truyền 25:17–19; Nahum M. Sarna, The JPS Torah Commentary: Exodus, chú giải Xuất Hành 17:8–16. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.