N108 — Không chuộc lại con đầu lòng của súc vật thanh sạch
English: Not to redeem a firstling kosher animal.
Hebrew (Maimonides): שלא לפדות בכור בהמה טהורה
Nguồn Torah: Dân Số 18:17 — “Nhưng con đầu lòng của bò, của cừu hay của dê, ngươi không được chuộc lại: chúng là thánh; ngươi phải rảy máu chúng trên bàn thờ và thiêu mỡ chúng …”
Ngữ nghĩa và cách dịch: Câu Torah đặt một sự tương phản với câu ngay trước: con trai đầu lòng và con đầu lòng của súc vật ô uế thì phải được chuộc lại, còn con đầu lòng của bò, cừu, dê thì không được chuộc. Lý do là קֹדֶשׁ הֵם (kodesh hem (“chúng là thánh”): chúng được dâng trực tiếp lên bàn thờ. Mishneh Torah mô tả số phận của con đầu lòng lành lặn: nó được sát tế trong sân Đền Thờ như một lễ vật thánh bậc thấp, máu được rảy, mỡ được thiêu, và phần thịt thuộc về tư tế. Maimonides nói thêm nó cũng không được bán khi còn lành lặn, vì nó dành cho lễ vật.
Bối cảnh và ý nghĩa: Tình huống thay đổi khi con vật có khuyết tật: Mishneh Torah nói con đầu lòng có khuyết tật, dù sinh ra đã có hay bị sau này, thì thuộc về tư tế, người có thể ăn nó ở bất cứ đâu, bán nó hay cho bất kỳ ai ăn, “cả trước lẫn sau thời Đền Thờ”. Điều này có hệ quả thực tế lâu dài: sau khi Đền Thờ bị phá hủy, con đầu lòng lành lặn không thể được dâng, nên truyền thống phải chờ nó có khuyết tật. Mishneh Torah còn nêu một quy tắc có hệ quả lâu dài: súc vật mà người ngoài Do Thái đồng sở hữu, dù chỉ một phần nghìn, thì được miễn luật con đầu lòng. Maimonides nói người bán thai con vật cho người ngoài là việc “không được phép”, nhưng nếu đã làm thì con vật vẫn được miễn. Về sau, nhiều thẩm quyền đã chấp nhận việc lập đồng sở hữu như vậy từ trước như một giải pháp thực tế cho thời không có Đền Thờ, dù lập trường của chính Maimonides dè dặt hơn. Vì Đền Thờ không còn, điều răn này không thể thực hiện trọn vẹn hiện nay; danh mục 613 vẫn giữ nó vì Maimonides đếm các điều răn của Torah, không chỉ những điều còn thi hành được.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Không nên nhầm N108 với lễ chuộc con trai đầu lòng, pidyon haben, vẫn được thực hiện ngày nay. Hai điều luật đi theo hai hướng ngược nhau: con người phải được chuộc; súc vật thanh sạch không được chuộc.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Dân Số 18:15–18; Maimonides, danh mục mitzvah N108; Sefer HaMitzvot, điều cấm 108.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Firstlings 1:2–3, 1:17–18 và 4:1–2.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Jacob Milgrom, The JPS Torah Commentary: Numbers, chú giải Dân Số 18; Baruch A. Levine, Numbers 1–20, Anchor Yale Bible. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.