N167 — Thượng tế không được làm mình ô uế vì người chết, kể cả người thân
English: For a High Priest not to become impure [through contact with any corpse], even [those of] his relatives.
Hebrew (Maimonides): שלא ייטמא כוהן גדול ואפילו לקרוביו
Nguồn Torah: Lêvi 21:11 — “… Người ấy không được làm mình ô uế, kể cả vì cha hay mẹ mình.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: Cụm לְאָבִיו וּלְאִמּוֹ לֹא יִטַּמָּא (le’aviv ul’imo lo yitama (“kể cả vì cha hay mẹ mình, người ấy không được làm mình ô uế”) xóa bỏ với thượng tế chính những ngoại lệ đã dành cho tư tế thường ở N166. Mishneh Torah nói thượng tế không làm mình ô uế vì người thân, và phân biệt hai lệnh cấm trong cùng câu 21:11: “không được đi vào” và “không được làm mình ô uế”, nên thượng tế vi phạm có thể chịu hai lần hình phạt roi (malkot). Chỉ có một ngoại lệ: met mitzvah — ngay cả thượng tế cũng phải chôn cất một người chết không ai lo.
Bối cảnh và ý nghĩa: Cần lưu ý một khác biệt giữa hai tác phẩm của Maimonides: danh mục trong Mishneh Torah, mà index dùng, gán câu “kể cả vì cha hay mẹ” cho N167 và câu “không được đi vào nơi có người chết” cho N168; còn Sefer HaMitzvot đánh số theo thứ tự ngược lại. Nội dung hai điều không thay đổi; chỉ số thứ tự khác. Maimonides lập luận trong Sefer HaMitzvot rằng đây là hai điều cấm chứ không phải một, và trích Sifrei: người ấy “chịu tội vì ‘không đi vào’ và chịu tội vì ‘không làm mình ô uế’”. Về ý nghĩa, việc thượng tế không được để tang cha mẹ theo lối thông thường là biểu hiện cực độ của nguyên tắc đã thấy ở N165: người mang dầu xức thuộc về chức vụ của mình. Chức thượng tế không còn tồn tại từ khi Đền Thờ bị phá hủy năm 70 CN, nên điều luật này không có đối tượng áp dụng hiện nay.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Không nên hiểu điều luật như sự lạnh lùng với cha mẹ: truyền thống vẫn coi việc tưởng nhớ và tôn kính cha mẹ là nghĩa vụ lớn. Điều luật chỉ nói về việc tiếp xúc với thi thể, và chính luật met mitzvah cho thấy nó nhường bước trước phẩm giá của người chết.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Lêvi 21:10–12; Maimonides, danh mục mitzvah N167; Sefer HaMitzvot, điều cấm 167.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Mourning 3:6 và 3:8–9.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Jacob Milgrom, Leviticus 17–22, Anchor Yale Bible, chú giải Lêvi 21; Baruch A. Levine, The JPS Torah Commentary: Leviticus. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.