N254 — Không trả nô lệ trốn đến Eretz Yisrael về cho chủ ở hải ngoại
English: Not to return a slave who fled to Eretz Yisrael to his master [who lives] in the Diaspora.
Hebrew (Maimonides): שלא להחזיר עבד שברח לארץ ישראל לאדוניו שבחוצה לארץ
Nguồn Torah: Phục Truyền Luật Lệ 23:16 — “Đừng giao trả cho chủ người nô lệ đã trốn khỏi chủ mà chạy đến với ngươi.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: לֹא תַסְגִּיר (lo tasgir), “đừng giao nộp, đừng dẫn độ”. Câu Torah không nói rõ nô lệ chạy từ đâu đến đâu. Talmud Gittin 45a ghi nhiều cách đọc: người nô lệ của người ngoại bang chạy đến Israel; nô lệ bị chủ bán ra nước ngoài; và cách đọc được Maimonides theo, nô lệ chạy từ חוּץ לָאָרֶץ (chutz la-aretz, hải ngoại) vào Eretz Yisrael. Rashi thêm: kể cả nô lệ không thuộc Israel của một người Israel.
Bối cảnh và ý nghĩa: Trong thế giới cổ, các hiệp ước và bộ luật thường buộc trả nô lệ bỏ trốn cho chủ; Bộ luật Hammurabi còn phạt tử hình người chứa chấp nô lệ trốn. Phục Truyền đi ngược lại xu hướng ấy. Mishneh Torah quy định: không trả người ấy về làm nô lệ; chủ phải viết giấy trả tự do, còn người nô lệ viết giấy nợ trị giá của mình để trả khi có khả năng; nếu chủ không chịu, tòa hủy quyền của chủ. Theo Maimonides, người ấy trở thành người cải đạo trọn vẹn.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Luật này không bãi bỏ chế độ nô lệ, và cũng không nên được trình bày như một tuyên ngôn giải phóng hiện đại. Nhưng nó cũng không phải một chi tiết nhỏ: nó biến đất Israel thành nơi nương náu cho người trốn khỏi cảnh nô lệ.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Phục Truyền Luật Lệ 23:16; Maimonides, danh mục mitzvah N254; Sefer HaMitzvot, điều cấm 254.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Slaves 8.10; Talmud Babylon, Gittin 45a; Rashi về Phục Truyền 23:16.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Jeffrey H. Tigay, The JPS Torah Commentary: Deuteronomy, chú giải chương tương ứng; Moshe Weinfeld, Social Justice in Ancient Israel and in the Ancient Near East (1995). Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.