N255 — Không làm tổn thương người nô lệ đã trốn đến Eretz Yisrael
English: Not to wrong such a servant.
Hebrew (Maimonides): שלא להונות עבד זה
Nguồn Torah: Phục Truyền Luật Lệ 23:17 — “Người ấy sẽ ở với ngươi, giữa các ngươi, tại nơi người ấy chọn, trong một thành nào của ngươi mà người ấy thấy tốt; đừng làm thiệt hại người ấy.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: לֹא תּוֹנֶנּוּ (lo tonennu) dùng cùng động từ với lệnh cấm ona’ah ở N250–N253. Câu còn nhấn mạnh quyền tự chọn chỗ ở của người ấy: “tại nơi người ấy chọn… mà người ấy thấy tốt”, một sự tự do mà chính thân phận nô lệ đã tước mất. Tiêu đề máy “không ngược đãi người nô lệ ấy” dễ khiến người đọc hiểu nhầm rằng người ấy vẫn là nô lệ; theo luật, người ấy đã được tự do.
Bối cảnh và ý nghĩa: Mishneh Torah giải thích: người nô lệ trốn đến đất Israel trở thành người cải đạo trọn vẹn, và Torah thêm một lời cảnh cáo riêng vì người ấy “tinh thần bị hạ thấp hơn cả người cải đạo”, mang theo nỗi nhục của thân phận cũ. Ai làm tổn thương người ấy bằng lời vi phạm ba điều cấm, cùng với N251 và N252; nếu gian lận tiền bạc thì còn vi phạm N253. Luật nhận ra rằng thoát khỏi cảnh nô lệ về mặt pháp lý chưa đủ: người ấy còn cần được đối xử như người ngang hàng.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Không nên đọc lệnh này như dành cho người đang là nô lệ; nó bảo vệ một người đã tự do nhưng dễ bị coi thường vì quá khứ.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Phục Truyền Luật Lệ 23:17; Maimonides, danh mục mitzvah N255; Sefer HaMitzvot, điều cấm 255.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Slaves 8.11; Talmud Babylon, Gittin 45a.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Jeffrey H. Tigay, The JPS Torah Commentary: Deuteronomy, chú giải chương tương ứng; Moshe Weinfeld, Social Justice in Ancient Israel and in the Ancient Near East (1995). Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.