N257 — Không bắt tôi tớ Hebrew làm những việc hạ nhục dành cho nô lệ
English: Not to have a Hebrew servant perform servile tasks.
Hebrew (Maimonides): שלא לעבוד בעבד עברי כעבודת עבד
Nguồn Torah: Lêvi 25:39–40 — “Nếu anh em ngươi sa sút và bán mình cho ngươi, đừng bắt người ấy làm việc của nô lệ. Người ấy sẽ ở với ngươi như người làm thuê, như người cư trú…”
Ngữ nghĩa và cách dịch: עֲבֹדַת עָבֶד (avodat aved), “việc của nô lệ”, theo Rashi và Sifra là những việc hạ thấp khiến người ta nhận ra ngay đó là nô lệ: mang đồ của chủ theo vào nhà tắm, cởi giày cho chủ. Câu tiếp theo đưa ra chuẩn mực tích cực: כְּשָׂכִיר כְּתוֹשָׁב (ke-sakhir ke-toshav), “như người làm thuê, như người cư trú”. Xem người phục vụ Hebrew (eved Ivri).
Bối cảnh và ý nghĩa: Mishneh Torah quy định chi tiết: chủ có thể nhờ người ấy cắt tóc, giặt áo, nướng bánh cho mình, nhưng không được bắt làm thợ tắm, thợ cắt tóc hay thợ làm bánh cho công chúng, trừ khi đó vốn là nghề của người ấy trước khi bị bán; và không được dạy người ấy một nghề mới. Lý do: người ấy “tinh thần đã bị hạ thấp vì bị bán”. Maimonides thêm: một người Israel không bị bán thì có thể tự nguyện làm những việc ấy. Talmud nói: “Ai mua một tôi tớ Hebrew là như mua cho mình một ông chủ”, vì phải cho người ấy ăn uống ngang mình. Chế độ này gắn với năm Toàn Xá và không còn áp dụng ngày nay.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Không nên hiểu người phục vụ Hebrew (eved Ivri) là nô lệ theo nghĩa nô lệ hàng hóa cận đại; đó là một hình thức phục dịch có thời hạn. Nhưng cũng không nên lãng mạn hóa nó: đây là một thể chế lệ thuộc do nghèo khó.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Lêvi 25:39–40; Maimonides, danh mục mitzvah N257; Sefer HaMitzvot, điều cấm 257.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Slaves 1.7; Rashi về Lêvi 25:39, theo Sifra; Talmud Babylon, Kiddushin 20a.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Baruch A. Levine, The JPS Torah Commentary: Leviticus, chú giải chương tương ứng; Jacob Milgrom, Leviticus 17–22 và Leviticus 23–27, Anchor Yale Bible. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.