N259 — Không bắt tôi tớ Hebrew làm việc khắc nghiệt
English: Not to make a Hebrew servant perform rigorous work.
Hebrew (Maimonides): שלא לעבוד בעבד עברי בפרך
Nguồn Torah: Lêvi 25:43 — “Đừng cai trị người ấy cách khắc nghiệt, nhưng hãy kính sợ Thiên Chúa của ngươi.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: פֶּרֶךְ (perekh) là chữ mô tả lao dịch của Israel ở Ai Cập (Xuất Hành 1:13–14), nên câu này nhắc lại chính ký ức ấy. Luật kinh sư (rabbi) định nghĩa avodat perekh không theo mức nặng nhọc, mà theo mục đích: עֲבוֹדָה שֶׁאֵין לָהּ קִצְבָּה (avodah she-ein lah kitzbah, việc không có giới hạn) và việc không cần thiết, chỉ nhằm không để người ấy ngồi yên. Ví dụ trong Rashi và Sifra: “cứ cuốc dưới gốc nho cho đến khi ta về”, hay “hâm cho ta ly nước này” khi không cần.
Bối cảnh và ý nghĩa: Mishneh Torah nói phải giao việc có giới hạn rõ, như “cuốc đến giờ này” hay “đến chỗ kia”. Vì không ai biết việc giao ra có cần thật hay không ngoài người giao, Torah thêm “hãy kính sợ Thiên Chúa của ngươi”: đó là điều mà lương tâm phải tự xét. Maimonides ghi rằng về mặt luật, lệnh này không áp dụng cho nô lệ không thuộc Israel, nhưng ông lập tức thêm rằng “lòng đạo đức và con đường của sự khôn ngoan” đòi hỏi phải thương xót, không làm nặng ách, cho ăn uống như mình. Chế độ người phục vụ Hebrew (eved Ivri) không còn áp dụng ngày nay.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Không nên coi phân biệt Israel và không Israel ở đây là chấp nhận được theo chuẩn mực ngày nay. Nên đọc nó như một văn bản lịch sử, và cũng ghi nhận rằng chính Maimonides đã không dừng lại ở mức tối thiểu của luật.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Lêvi 25:43; Xuất Hành 1:13–14; Maimonides, danh mục mitzvah N259; Sefer HaMitzvot, điều cấm 259.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Slaves 1.6; Mishneh Torah, Slaves 9.8; Rashi về Lêvi 25:43, theo Sifra.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Baruch A. Levine, The JPS Torah Commentary: Leviticus, chú giải chương tương ứng; Jacob Milgrom, Leviticus 17–22 và Leviticus 23–27, Anchor Yale Bible. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.