N268 — Người làm thuê không lấy quá phần mình ăn
English: For a worker not to take more than what he eats [from the produce he harvests].
Hebrew (Maimonides): שלא ייקח השכיר יתר על אכילתו
Nguồn Torah: Phục Truyền Luật Lệ 23:25 — “Khi ngươi vào vườn nho của người lân cận, ngươi có thể ăn nho cho đến khi no tùy ý, nhưng đừng bỏ vào đồ đựng của ngươi.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: Câu có hai phần: כְּנַפְשְׁךָ שָׂבְעֶךָ (ke-nafshekha sov’ekha (“tùy ý cho đến no”), và וְאֶל כֶּלְיְךָ לֹא תִתֵּן (ve-el kelyekha lo titen (“đừng bỏ vào đồ đựng”). Maimonides trong danh mục dẫn phần đầu, và Mishneh Torah dẫn phần sau: người làm thuê chỉ được ăn, không được mang về hay lấy thêm để cho người khác. Rashi nói câu này cũng nói về người làm thuê.
Bối cảnh và ý nghĩa: Mishnah Bava Metzia 7:5 ghi một tranh luận: Rabbi Elazar Chisma nói người làm thuê không được ăn nhiều hơn tiền công của mình; các hiền sĩ cho phép, “nhưng dạy người ấy đừng tham ăn, để không tự đóng cửa trước mặt mình”, tức để người ta còn muốn thuê mình. Maimonides theo các hiền sĩ, và cũng cấm “ăn ngấu nghiến”: người canh bốn năm đống hoa quả phải ăn đều từ mỗi đống. Như N267, không có hình phạt roi (malkot), vì phải bồi thường. Luật này áp dụng cho lao động nông nghiệp với sản vật mọc từ đất, và vẫn áp dụng ngày nay trong phạm vi đó.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Quyền ăn tại chỗ không phải là một phần tiền công có thể quy ra tiền hay mang về nhà. Nó là quyền ăn trong lúc làm, chỉ với loại sản vật đang thu hoạch.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Phục Truyền Luật Lệ 23:25; Maimonides, danh mục mitzvah N268; Sefer HaMitzvot, điều cấm 268.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Hiring 12.3; Mishneh Torah, Hiring 12.11; Mishnah Bava Metzia 7:5; Rashi về Phục Truyền 23:25.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Jeffrey H. Tigay, The JPS Torah Commentary: Deuteronomy, chú giải chương tương ứng; Moshe Weinfeld, Social Justice in Ancient Israel and in the Ancient Near East (1995). Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.