N289 — Không giết người vô tội
English: Not to kill an innocent person.
Hebrew (Maimonides): שלא להרוג נקי
Nguồn Torah: Xuất Hành 20:13 và Phục Truyền Luật Lệ 5:17 — “Chớ giết người.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: לֹא תִרְצָח (lo tirtzach). Động từ רָצַח (ratzach) hẹp hơn động từ chung הָרַג (harag (“giết”): trong Kinh Thánh Hebrew, nó chỉ việc giết người, không dùng cho giết thú vật hay cho chiến tranh. Vì vậy bản dịch “chớ giết người” sát hơn “chớ giết”. Maimonides trong danh mục viết שֶׁלֹּא לַהֲרוֹג נָקִי (she-lo laharog naki), “không giết người vô tội”, phân biệt với việc thi hành án của tòa.
Bối cảnh và ý nghĩa: Mishneh Torah mở đầu phần luật về giết người: ai giết một con người vi phạm điều cấm này; nếu cố ý, trước nhân chứng, thì chịu án tử bằng gươm, dù giết bằng sắt hay bằng lửa. Mishnah Sanhedrin 4:5 giải thích vì sao Thiên Chúa tạo một con người duy nhất lúc khởi đầu: để dạy rằng ai hủy một mạng sống là như hủy cả thế giới, ai cứu một mạng sống là như cứu cả thế giới. Bản Mishnah trên Sefaria ghi “một mạng sống từ Israel”; một số bản chép tay không có chữ “từ Israel”. Talmud Pesachim 25b ghi nguyên tắc: bị ép giết người khác để khỏi bị giết thì phải chịu chết, vì “ai nói máu của ngươi đỏ hơn?”. Điều này vẫn áp dụng ngày nay.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Không nên dùng điều cấm này để kết luận Torah cấm mọi việc lấy mạng sống: Torah có án tử của tòa, chiến tranh, và quyền tự vệ trước rodef (N293). Điều cấm nhắm vào việc giết người vô tội.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Xuất Hành 20:13; Phục Truyền Luật Lệ 5:17; Maimonides, danh mục mitzvah N289; Sefer HaMitzvot, điều cấm 289.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Murderer and the Preservation of Life 1.1; Mishnah Sanhedrin 4:5; Talmud Babylon, Pesachim 25b.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Nahum M. Sarna, The JPS Torah Commentary: Exodus, chú giải chương tương ứng; The Jewish Study Bible, ấn bản 2. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.