N90 — Không sát tế lễ vật thánh bên ngoài sân Đền Thờ
English: Not to slaughter sacred offerings outside [the Temple].
Hebrew (Maimonides): שלא לשחוט קודשים בחוץ
Nguồn Torah: Lêvi 17:3–4 — “Người nào … sát tế một con bò, cừu hay dê trong trại hay ngoài trại mà không đem đến cửa Lều Hội Ngộ để dâng lên YHWH, thì máu sẽ bị kể cho người ấy: người ấy đã làm đổ máu.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: Câu Torah dùng một ngôn ngữ gây sốc: דָּם יֵחָשֵׁב לָאִישׁ הַהוּא דָּם שָׁפָךְ (dam yechashev la’ish hahu dam shafakh (“máu sẽ bị kể cho người ấy: người ấy đã làm đổ máu”) — tức sát tế một con vật thánh ngoài nơi định được xem như tội đổ máu. Maimonides đếm việc sát tế ngoài sân thành một điều cấm riêng, tách khỏi việc dâng thiêu ở N89. Mishneh Torah nói rõ hệ quả: người vừa sát tế vừa dâng thiêu bên ngoài thì phạm hai tội; sát tế bên trong rồi dâng bên ngoài, hay ngược lại, thì phạm một tội tương ứng. Maimonides cũng thừa nhận Torah không nêu lời cảnh báo riêng cho việc sát tế ngoài sân, và lời cảnh báo được suy ra bằng phép so sánh với việc dâng thiêu.
Bối cảnh và ý nghĩa: Phạm vi điều cấm được giới hạn hợp lý: nó chỉ áp dụng cho con vật thích hợp để dâng trên bàn thờ. Sát tế bên ngoài một con vật đã bị loại khỏi bàn thờ thì không thuộc điều cấm, vì câu Torah nói “trước Nhà Tạm của YHWH”, và thứ không thể vào Nhà Tạm thì không nằm trong phạm vi ấy. Về bối cảnh lịch sử, giới nghiên cứu thường so sánh Lêvi 17, nơi mọi việc giết súc vật dường như phải diễn ra tại Nhà Tạm, với Phục Truyền 12:15–21, nơi việc giết thịt để ăn ở bất cứ đâu được cho phép tường minh. Truyền thống kinh sư (rabbi) giải quyết sự căng thẳng ấy bằng cách áp Lêvi 17 cho của lễ đã được thánh hiến, không cho thịt ăn thường ngày. Vì Đền Thờ không còn, điều răn này không có phạm vi thực hành hiện nay; danh mục 613 vẫn giữ nó vì Maimonides đếm các điều răn của Torah, không chỉ những điều còn thi hành được.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Không nên hiểu N90 như lệnh cấm giết mổ súc vật để ăn: việc ấy được phép ở mọi nơi theo luật giết mổ nghi lễ (shechitah). Điều cấm chỉ nói về con vật đã được thánh hiến làm của lễ.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Lêvi 17:1–9; Phục Truyền Luật Lệ 12:15–21; Maimonides, danh mục mitzvah N90; Sefer HaMitzvot, điều cấm 90.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Sacrificial Procedure 18:3–6.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Jacob Milgrom, Leviticus 17–22, Anchor Yale Bible, chú giải Lêvi 17 về quan hệ với Phục Truyền 12; Baruch A. Levine, The JPS Torah Commentary: Leviticus. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.