N141 — Không ăn ngũ cốc thuộc phần mười thứ hai ngoài Jerusalem
English: Not to eat grain [separated as] the second tithe outside of Jerusalem.
Hebrew (Maimonides): שלא לאכול מעשר שני של דגן חוץ לירושלים
Nguồn Torah: Phục Truyền Luật Lệ 12:17 — “Trong các cổng thành của ngươi, ngươi không được ăn phần mười ngũ cốc …”
Ngữ nghĩa và cách dịch: Cụm quyết định là בִּשְׁעָרֶיךָ (bish’arekha (“trong các cổng thành của ngươi”), tức ở bất cứ đâu ngoài nơi được chọn. Công thức Maimonides nói rõ: ngoài tường thành Jerusalem. Mishneh Torah nói người ăn một lượng bằng quả ô liu phần mười thứ hai (ma’aser sheni) ngoài tường thành thì chịu hình phạt roi (malkot), riêng cho từng loại. Nhưng ông thêm một điều kiện bất ngờ: người ấy chỉ bị phạt theo luật Torah khi phần mười đã từng vào trong tường thành rồi mới bị ăn bên ngoài. Trước khi vào, nó chưa đến “nơi được ăn”, và ăn bên ngoài chỉ chịu roi kỷ luật.
Bối cảnh và ý nghĩa: Maimonides rút từ một câu duy nhất, Phục Truyền Luật Lệ 12:17, ra tám điều cấm liên tiếp (N141–N147 và N149): câu ấy liệt kê phần mười ngũ cốc, rượu mới, dầu, con đầu lòng của bò và chiên, các lễ khấn, lễ tự nguyện và “phần dâng của tay ngươi”, rồi nói tất cả không được ăn “trong các cổng thành của ngươi”, tức ngoài nơi Thiên Chúa chọn. Mỗi danh từ trong danh sách được đọc như một cấu thành riêng, gắn với một loại đồ thánh có quy tắc riêng. phần mười thứ hai (ma’aser sheni) là một phần nông sản mà người nông dân tách ra rồi tự mình mang lên Jerusalem để ăn, cùng gia đình, người Lêvi, người nghèo. Nếu đường xa, Phục Truyền 14:24–26 cho phép đổi nó thành tiền, mang tiền lên Jerusalem và mua “bất cứ thứ gì lòng ngươi muốn” để ăn tại đó. Phần mười thứ hai vì thế vừa là của thánh vừa là một cơ chế biến Jerusalem thành trung tâm của những bữa ăn mừng, và theo câu 14:23, “để ngươi học biết kính sợ YHWH”. Vì Đền Thờ không còn, điều răn này không có phạm vi thực hành hiện nay; danh mục 613 vẫn giữ nó vì Maimonides đếm các điều răn của Torah, không chỉ những điều còn thi hành được.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Không nên nhầm phần mười thứ hai với phần mười thứ nhất (ma’aser rishon) dành cho người Lêvi, hay với phần mười cho người nghèo. Cũng không nên hiểu điều cấm như sự hạn chế ăn uống: chính điều luật tạo ra nghĩa vụ đi lên Jerusalem để ăn mừng.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Phục Truyền Luật Lệ 12:17; Phục Truyền Luật Lệ 14:22–27; Maimonides, danh mục mitzvah N141; Sefer HaMitzvot, điều cấm 141.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Second Tithes and Fourth Year’s Fruit 2:5–7.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Jeffrey H. Tigay, The JPS Torah Commentary: Deuteronomy, chú giải Phục Truyền 12:17–18 và 14:22–27; Bernard M. Levinson, Deuteronomy and the Hermeneutics of Legal Innovation (1997). Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.