N172 — Không ăn thú vật không thanh sạch
English: Not to eat non-kosher animals.
Hebrew (Maimonides): שלא לאכול בהמה טמאה
Nguồn Torah: Lêvi 11:4 — “Nhưng trong những con nhai lại hoặc có móng chẻ, các ngươi không được ăn những con này: lạc đà, vì nó nhai lại nhưng không có móng chẻ; nó là ô uế cho các ngươi”; song song ở Phục Truyền Luật Lệ 14:7.
Ngữ nghĩa và cách dịch: Torah đưa ra hai dấu hiệu cho thú vật được ăn: מַפְרֶסֶת פַּרְסָה (mafreset parsah (“có móng chẻ”) và מַעֲלַת גֵּרָה (ma’alat gerah (“nhai lại”), và con vật phải có cả hai. Maimonides giải quyết một vấn đề kỹ thuật trong Sefer HaMitzvot: câu Torah chỉ cấm rõ ràng bốn loài có một dấu hiệu — lạc đà, thỏ đá, thỏ và lợn. Với những loài không có dấu hiệu nào, ông lập luận “từ nhẹ suy ra nặng”: nếu lợn và lạc đà, vốn có một dấu hiệu thanh sạch, mà người ăn còn bị phạt, thì những loài không có dấu hiệu nào càng bị. Mishneh Torah nói người ăn một lượng bằng quả ô liu thịt hay mỡ của thú vật không thanh sạch thì chịu hình phạt roi (malkot).
Bối cảnh và ý nghĩa: Mishneh Torah nêu những quy tắc cho thấy luật được suy nghĩ kỹ: con vật sinh ra từ một con mẹ không thanh sạch thì không được ăn, dù trông giống con vật thanh sạch, vì “con từ loài không thanh sạch thì không thanh sạch”; và Maimonides bổ sung các dấu hiệu nhận biết thú rừng thanh sạch theo truyền khẩu, như sừng phân nhánh. Ông còn nêu một trường hợp đặc biệt: thịt người không thuộc điều cấm này vì con người “không thuộc loài thú có móng”, nhưng việc ăn thịt người vẫn bị cấm bởi một điều răn tích cực. Torah không nêu lý do cho các luật này ngoài lời kêu gọi “hãy nên thánh, vì Ta là thánh” (Lêvi 11:44–45). Các giải thích về sau rất đa dạng: Maimonides, trong Sách Hướng dẫn cho người bối rối III:48, cho rằng thực phẩm bị cấm phần lớn có hại cho sức khỏe; nhà nhân học Mary Douglas đọc chúng như một hệ thống phân loại, nơi con vật “lệch khỏi loại của mình” bị coi là không thanh sạch; Jacob Milgrom đọc chúng như một hệ thống đạo đức giới hạn việc con người giết động vật. Không cách giải thích nào được coi là duy nhất. Luật thực phẩm, kashrut, là một trong những lĩnh vực của Torah vẫn được tuân thủ rộng rãi nhất ngày nay, và các điều cấm từ N172 đến N180 là nền tảng của nó. Chúng áp dụng cho người Do Thái; Torah không đặt chúng thành quy tắc cho các dân tộc khác.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Không nên nghĩ rằng “không thanh sạch” ở đây có nghĩa là bẩn hay độc: đó là phân loại nghi lễ. Và luật thực phẩm Do Thái, kosher, rộng hơn nhiều so với danh sách loài vật, gồm cả cách giết mổ, loại bỏ máu và tách thịt với sữa.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Lêvi 11:1–8; Phục Truyền Luật Lệ 14:3–8; Maimonides, danh mục mitzvah N172; Sefer HaMitzvot, điều cấm 172.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Forbidden Foods 1:1–5, 1:10 và 2:1–3.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Jacob Milgrom, Leviticus 1–16, Anchor Yale Bible, chú giải Lêvi 11 và phần luận về hệ thống thực phẩm như một “hệ đạo đức”; Mary Douglas, Purity and Danger (1966), chương “The Abominations of Leviticus”. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.