N128 — Không cho người Do Thái đã chuyển sang thờ ngẫu tượng ăn thịt lễ Vượt Qua
English: Not to feed the meat of the Paschal sacrifice to an apostate Jew.
Hebrew (Maimonides): שלא להאכיל בשר הפסח לישראל שנשתמד
Nguồn Torah: Xuất Hành 12:43 — “Đây là quy định về lễ Vượt Qua: không người ngoại nào được ăn nó.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: Nguyên văn câu Torah dùng בֶּן נֵכָר (ben nekhar (“con của người ngoại”). Rashi, theo Mekhilta, giải thích đó là người “có việc làm đã trở nên xa lạ với Cha mình trên trời”, và nói cụm này bao gồm cả người ngoài Do Thái lẫn người Israel đã chối đạo. Maimonides chọn đếm câu này thành điều cấm dành cho vế thứ hai, dựa vào Targum Onkelos, bản dịch Aramaic cổ, vốn dịch thẳng cụm ấy là “người Israel đã chối đạo”. Mishneh Torah xác định cụ thể hơn: đó là mumar la’avodah zarah, người Do Thái đã chuyển sang thờ ngẫu tượng. Người cho người ấy ăn thịt lễ Vượt Qua vi phạm điều cấm, nhưng như ở N126, chỉ chịu roi kỷ luật.
Bối cảnh và ý nghĩa: Việc Maimonides gắn câu này với người Do Thái chối đạo là một ví dụ về cách ông phân bổ các vế của một đoạn văn vào những mục riêng trong danh mục: những người ngoài giao ước đã được đề cập qua các quy định về người chưa cắt bì và kiều dân cư trú ở N126–N127. Điều luật cho thấy lễ Vượt Qua được hiểu là một hành vi xác nhận lòng trung thành với giao ước, nên người đã công khai từ bỏ giao ước không tham gia. Đồng thời, luật Do Thái (halakhah) cổ điển vẫn coi người ấy là người Do Thái, và con đường trở lại luôn mở. Để hiểu nhóm điều luật về người được ăn lễ Vượt Qua (N126–N128), cần đọc chúng cùng Xuất Hành 12:48–49: “Nếu có ngoại kiều cư ngụ với ngươi và muốn làm lễ Vượt Qua cho YHWH, thì mọi người nam trong nhà người ấy phải chịu cắt bì, rồi người ấy được đến gần mà làm lễ, và sẽ như người bản xứ … Sẽ có một luật chung cho người bản xứ và cho ngoại kiều.” Tiêu chí tham gia là thuộc về giao ước, không phải dòng máu: con đường gia nhập luôn mở, và người đã gia nhập được đối xử như người bản xứ. Vì Đền Thờ không còn, điều răn này không có phạm vi thực hành hiện nay; danh mục 613 vẫn giữ nó vì Maimonides đếm các điều răn của Torah, không chỉ những điều còn thi hành được.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Bản dịch “người Do Thái bội giáo” quá rộng: phạm trù pháp lý mà Maimonides dùng là người đã chuyển sang thờ ngẫu tượng, không phải người không giữ luật hay người thế tục. Không được dùng điều luật này để gán nhãn cho người Do Thái có lựa chọn tôn giáo khác trong đời sống ngày nay.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Xuất Hành 12:43; Maimonides, danh mục mitzvah N128; Sefer HaMitzvot, điều cấm 128.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Paschal Offering 9:7; Onkelos Exodus 12:43; Rashi on Exodus 12:43, theo Mekhilta.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Nahum M. Sarna, The JPS Torah Commentary: Exodus, chú giải Xuất Hành 12; Baruch M. Bokser, The Origins of the Seder (1984). Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.