N241 — Không lấy vật cầm cố của góa phụ
English: Not to take security from a widow.
Hebrew (Maimonides): שלא למשכן האלמנה
Nguồn Torah: Phục Truyền Luật Lệ 24:17 — “Đừng làm cong công lý cho người ngoại kiều và trẻ mồ côi, và đừng lấy áo của góa phụ làm vật cầm cố.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: Động từ חָבַל (chaval) ở đây nghĩa là “lấy làm vật cầm cố”, cùng gốc với חֲבֹל (chavol) trong điều cấm kế tiếp. Torah nói cụ thể “áo của góa phụ”, nhưng Mishnah và Mishneh Torah đọc rộng ra mọi vật cầm cố: không được lấy bất cứ thứ gì của góa phụ làm bảo đảm, dù lúc cho vay, sau khi cho vay hay qua tòa. Chữ אַלְמָנָה (almanah) là người phụ nữ góa chồng; luật không đòi bà phải nghèo.
Bối cảnh và ý nghĩa: Câu Torah đặt góa phụ cạnh người ngoại kiều và trẻ mồ côi, ba nhóm người thiếu người bảo vệ trong xã hội bộ tộc cổ. Talmud ghi lại một tranh luận: Rabbi Yehudah cấm lấy vật cầm cố của mọi góa phụ, giàu hay nghèo; Rabbi Shimon chỉ cấm với góa phụ nghèo, và giải thích lý do: chủ nợ phải trả vật cầm cố cho bà mỗi ngày, và việc một người đàn ông ra vào nhà bà sẽ khiến hàng xóm đồn tiếng xấu. Maimonides theo Rabbi Yehudah. Nếu chủ nợ đã lấy thì tòa buộc trả lại; nếu vật bị mất hay cháy trước khi trả, người ấy chịu hình phạt roi (malkot). Điều này vẫn áp dụng ngày nay.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Điều luật không cấm cho góa phụ vay, cũng không xóa món nợ của bà; nó chỉ cấm lấy vật bảo đảm. Chủ nợ vẫn có thể đòi nợ bằng các cách hợp pháp khác.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Phục Truyền Luật Lệ 24:17; Maimonides, danh mục mitzvah N241; Sefer HaMitzvot, điều cấm 241.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Creditor and Debtor 3.1; Mishnah Bava Metzia 9:13; Talmud Babylon, Bava Metzia 115a về tranh luận giữa Rabbi Yehudah và Rabbi Shimon.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Jeffrey H. Tigay, The JPS Torah Commentary: Deuteronomy, chú giải chương tương ứng; Moshe Weinfeld, Social Justice in Ancient Israel and in the Ancient Near East (1995). Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.