N275 — Không nể trọng người có địa vị khi xét xử
English: Not to honor a man of stature in judgment.
Hebrew (Maimonides): שלא לכבד גדול בדין
Nguồn Torah: Lêvi 19:15 — “…cũng đừng trọng vọng người quyền thế…”
Ngữ nghĩa và cách dịch: לֹא תֶהְדַּר פְּנֵי גָדוֹל (lo tehdar penei gadol), nghĩa đen “đừng tôn vinh mặt người lớn”. גָּדוֹל (gadol) ở đây có thể là người giàu, người quyền thế, hay một bậc học giả; Mishneh Torah nêu ví dụ “một hiền sĩ lớn” đối diện với một người bình thường. Động từ הָדַר (hadar) là tôn vinh, cùng gốc với הָדָר (hadar, vẻ uy nghi).
Bối cảnh và ý nghĩa: Maimonides mô tả cụ thể: nếu một hiền sĩ lớn và một người thường cùng đến tòa, thẩm phán đừng chào hỏi người lớn trước, đừng tươi cười hay tôn vinh người ấy, “để lời lẽ của người kia không bị nghẹn lại”. Thẩm phán không quay sang ai cho đến khi xử xong. Các hiền sĩ còn nói: đừng nghĩ “người này giàu, con nhà danh giá, sao ta có thể làm người ấy xấu hổ”. Luật nhận ra rằng sự thiên vị không chỉ nằm ở phán quyết, mà ở những dấu hiệu nhỏ khiến một bên sợ không dám nói. Điều này vẫn áp dụng ngày nay.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Luật không cấm tôn trọng học giả hay người lớn tuổi ngoài tòa; truyền thống có hẳn lệnh kính trọng hiền sĩ. Giới hạn chỉ áp dụng trong vụ xử, nơi hai bên phải ngang nhau.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Lêvi 19:15; Maimonides, danh mục mitzvah N275; Sefer HaMitzvot, điều cấm 275.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, The Sanhedrin 20.4; Mishneh Torah, The Sanhedrin 21.1.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Baruch A. Levine, The JPS Torah Commentary: Leviticus, chú giải chương tương ứng; Jacob Milgrom, Leviticus 17–22, Anchor Yale Bible. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.