N278 — Không xử ép một người chỉ vì người ấy kém giữ đạo
English: Not to pervert judgment against a sinner.
Hebrew (Maimonides): שלא להטות משפט אדם חוטא
Nguồn Torah: Xuất Hành 23:6 — “Đừng làm cong công lý cho người nghèo của ngươi trong vụ kiện của người ấy.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: אֶבְיֹנְךָ (evyonkha) là “người thiếu thốn của ngươi”. Rashi giải thích chữ này là người “thèm khát mọi điều tốt”. Danh mục của Maimonides ghi một cách đọc truyền khẩu: đây là אֶבְיוֹן בְּמִצְוֹת (evyon be-mitzvot), người “nghèo về các điều răn (mitzvah)”, tức người kém giữ đạo. Vì vậy tiêu đề máy trong danh mục, “bẻ cong công lý bất lợi cho người có tội”, cần được hiểu theo nghĩa này.
Bối cảnh và ý nghĩa: Mishneh Torah nêu tình huống: hai người đến tòa, một người ngay thẳng và một người רָשָׁע (rasha, người có tiếng xấu). Đừng nghĩ “vì người này xấu, hẳn là người ấy nói dối, còn người kia vốn không đổi lời, nên ta xử nghiêng về phía người xấu”. Tiếng xấu của một người không được là chứng cứ trong vụ việc cụ thể. Nguyên tắc này đặt quy trình xét xử trên chứng cứ và lời khai của vụ việc, không trên danh tiếng. Điều này vẫn áp dụng ngày nay.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Cách đọc “nghèo về mitzvah” là của truyền thống kinh sư (rabbi); nghĩa đen của câu Xuất Hành là người nghèo về vật chất. Cả hai cách đọc cùng bảo vệ người dễ bị định kiến trước tòa.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Xuất Hành 23:6; Maimonides, danh mục mitzvah N278; Sefer HaMitzvot, điều cấm 278.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, The Sanhedrin 20.5; Rashi về Xuất Hành 23:6.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Nahum M. Sarna, The JPS Torah Commentary: Exodus, chú giải chương tương ứng; The Jewish Study Bible, ấn bản 2. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.