N57 — Không chặt cây ăn quả hay hủy hoại vô ích bất cứ vật gì có giá trị
English: Not to destroy fruit trees nor to destroy anything else of value.
Hebrew (Maimonides): שלא להשחית אילני מאכל, וכן כל שיש בו השחתה אסור
Nguồn Torah: Phục Truyền Luật Lệ 20:19 — “Khi ngươi vây một thành lâu ngày để đánh chiếm nó, đừng hủy hoại cây cối của nó bằng cách vung rìu vào; vì ngươi sẽ ăn quả của nó, đừng chặt nó. Chẳng lẽ cây ngoài đồng là người, để phải bị ngươi vây hãm sao?”
Ngữ nghĩa và cách dịch: Câu Torah kết thúc bằng một câu hỏi tu từ, הָאָדָם עֵץ הַשָּׂדֶה (ha’adam etz hasadeh (“cây ngoài đồng là người sao?”): cây không phải kẻ thù, đừng đem nó vào cuộc chiến của con người. Động từ תַשְׁחִית (tashchit (“hủy hoại”) là nguồn của nguyên tắc bal tashchit. Maimonides mở rộng nó từ bối cảnh vây thành ra mọi nơi: chặt cây ăn quả “theo lối hủy hoại” thì chịu hình phạt roi (malkot). Và ông mở rộng tiếp: người đập vỡ đồ dùng, xé áo, phá nhà, lấp giếng hay bỏ phí thức ăn theo lối hủy hoại cũng vi phạm cùng điều cấm, dù chỉ chịu roi kỷ luật của rabbi.
Bối cảnh và ý nghĩa: Chữ quyết định là “theo lối hủy hoại”. Mishneh Torah cho phép chặt cây ăn quả khi nó làm hại cây khác, làm hại ruộng người khác, hoặc khi gỗ của nó có giá trị hơn quả; cây không cho quả thì được chặt dù không cần; cây ăn quả đã già cho quá ít quả cũng vậy, và ông còn đưa ra ngưỡng cụ thể cho cây ô liu và cây chà là. Điều cấm vì thế không phải thái độ tôn sùng thiên nhiên, mà là lệnh cấm sự phá hủy không có mục đích. Trong thế giới cổ đại, việc chặt phá vườn cây của đối phương là chiến thuật vây thành phổ biến, được ghi lại cả trong văn khắc Assyria; luật Phục Truyền đi ngược tập quán ấy.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Người đọc hiện đại thường nhắc đến bal tashchit như một nền tảng cho đạo đức môi trường trong Do Thái giáo. Liên hệ ấy có cơ sở, nhưng cần nhớ phạm vi cổ điển của nó: điều cấm nhắm vào sự lãng phí và hủy hoại vô ích, và luôn cân nhắc với lợi ích thực tế của con người. Đó là cầu nối hợp lý cho suy tư đương đại, không phải một quy tắc môi trường có sẵn.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Phục Truyền Luật Lệ 20:19–20; Maimonides, danh mục mitzvah N57; Sefer HaMitzvot, điều cấm 57.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Kings and Wars 6:8–10; Talmud Babylon, Bava Kamma 91b.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Jeffrey H. Tigay, The JPS Torah Commentary: Deuteronomy, chú giải Phục Truyền 20; Michael Walzer, “The Idea of Holy War in Ancient Israel”, Journal of Religious Ethics 20 (1992), về luật chiến tranh Phục Truyền. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.