N273 — Không xét xử bất công
English: Not to act deceitfully in judgment.
Hebrew (Maimonides): שלא לעוול המשפט
Nguồn Torah: Lêvi 19:15 — “Đừng làm điều bất công trong xét xử: đừng nể mặt người nghèo, cũng đừng trọng vọng người quyền thế; hãy xét xử người đồng bào theo lẽ công chính.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: עָוֶל (avel) là sự lệch khỏi điều ngay thẳng. Rashi theo Sifra nói người thẩm phán làm hỏng công lý bị gọi bằng năm tên: bất công, đáng ghét, đáng gớm, bị loại trừ, và תּוֹעֵבָה (to’evah, điều ghê tởm). Câu Lêvi này là câu nền cho mọi luật về thẩm phán: phần sau của nó cấm hai kiểu thiên vị (N275, N277), và chứa lệnh tích cực “xét xử theo lẽ công chính”.
Bối cảnh và ý nghĩa: Mishneh Torah định nghĩa: avel là bẻ cong phán quyết, tha người có tội và kết tội người vô tội. Maimonides mở rộng: người thẩm phán cố kéo dài một vụ rõ ràng để làm khổ một bên cũng là avel. Ông cũng tính: ai bẻ cong phán quyết cho một người Israel vi phạm một điều cấm; cho người cải đạo thì hai; cho trẻ mồ côi thì ba (N280). Mệnh lệnh tích cực đi kèm, xử theo lẽ công chính, được hiểu là đối xử ngang nhau với hai bên: không để một bên nói hết ý còn bảo bên kia nói ngắn lại, không tươi cười với một bên và cau có với bên kia. Xem ba’alei dinin. Điều này vẫn áp dụng ngày nay với mọi người xét xử.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Không nên nghĩ điều cấm chỉ nói về phán quyết sai. Luật kinh sư (rabbi) áp dụng cả cho cách tiến hành phiên xử, như kéo dài vụ việc hay đối xử khác nhau với hai bên.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Lêvi 19:15; Maimonides, danh mục mitzvah N273; Sefer HaMitzvot, điều cấm 273.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, The Sanhedrin 20.6; Mishneh Torah, The Sanhedrin 20.12; Mishneh Torah, The Sanhedrin 21.1; Rashi về Lêvi 19:15, theo Sifra.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Baruch A. Levine, The JPS Torah Commentary: Leviticus, chú giải chương tương ứng; Jacob Milgrom, Leviticus 17–22, Anchor Yale Bible. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.