N214 — Không quay lại lấy bó lúa đã bỏ quên
English: Not to take a sheaf which has been forgotten.
Hebrew (Maimonides): שלא ליקח עומר השכחה
Nguồn Torah: Phục Truyền Luật Lệ 24:19 — “Khi ngươi gặt lúa ngoài đồng mà bỏ quên một bó, đừng quay lại lấy; nó sẽ thuộc về ngoại kiều, trẻ mồ côi và góa phụ, để YHWH Thiên Chúa ngươi chúc phúc cho mọi việc tay ngươi làm.”
Ngữ nghĩa và cách dịch: Bó lúa bỏ quên dành cho người nghèo (shikhechah) (“sự quên”) là điều luật duy nhất trong Torah được kích hoạt bởi sự quên lãng. Cụm לֹא תָשׁוּב לְקַחְתּוֹ (lo tashuv lekachto (“đừng quay lại lấy”) được Mishneh Torah đọc sát chữ: bó lúa chỉ là shikhechah khi người gặt đã đi qua nó và để nó lại phía sau; bó lúa phía trước mặt chưa phải. Danh mục của Maimonides còn nói luật này áp dụng cả cho cây ăn trái, theo Phục Truyền 24:20: “Khi rung cây ô liu, đừng tìm lại những cành đã rung.”
Bối cảnh và ý nghĩa: Năm điều cấm N210–N214 tạo thành hệ thống phần của người nghèo trong nông nghiệp. Người nghèo không nhận bố thí mà tự đến lấy, như một quyền. Mishneh Torah còn nói rõ: người không cho người nghèo mót lúa, hoặc cho người này mà ngăn người kia, hoặc giúp một người lấn người khác, là cướp của người nghèo; và cấm thả sư tử hay thú dữ trong ruộng để người nghèo sợ mà bỏ đi. Theo luật Torah, các phần này chỉ áp dụng ở Đất Israel. Luật shikhechah được Mishneh Torah triển khai rất chi tiết: bó lúa chỉ là shikhechah khi mọi người đều quên, chủ ruộng lẫn thợ gặt; hai bó lúa bị quên là shikhechah, ba bó thì không; một bó chứa từ hai se’ah trở lên thì không, vì đó là một đống chứ không phải một bó. Chi tiết “hai là shikhechah, ba thì không” được giải thích từ chữ “người nghèo và ngoại kiều”: một bó cho người này, một bó cho người kia. Câu Torah kết bằng một lời hứa: “để YHWH chúc phúc cho mọi việc tay ngươi làm” — Rashi, theo Sifrei, nhận xét rằng phúc lành được hứa cho một việc thiện mà người làm thậm chí không cố ý; “huống chi người làm có chủ ý”.
Đối chiếu lỗi thường gặp: Không nên hiểu điều luật như sự khuyến khích bất cẩn: nó chỉ biến một sự quên lãng tự nhiên thành phần của người nghèo. Và bó lúa bỏ quên dành cho người nghèo (shikhechah) không áp dụng khi chủ ruộng còn nhớ, dù thợ gặt đã quên.
Nguồn tham khảo
- Văn bản chính: Phục Truyền Luật Lệ 24:19–22; Maimonides, danh mục mitzvah N214; Sefer HaMitzvot, điều cấm 214.
- Pháp điển và truyền thống rabbi: Mishneh Torah, Gifts to the Poor 1:6 và 5:1–18; Mishnah Peah 6; Rashi on Deuteronomy 24:19, theo Sifrei.
- Bối cảnh lịch sử và ngôn ngữ: Jeffrey H. Tigay, The JPS Torah Commentary: Deuteronomy, chú giải Phục Truyền 22:9–11 và 24:19–22. Xem danh mục JPS Torah Commentary và Anchor Yale Bible Series.
Phần “Bối cảnh và ý nghĩa” là bản tổng hợp từ các nguồn trên; cách đọc của Maimonides và của truyền thống rabbi không được trình bày như bản dịch từng chữ của Torah.